امامزاده یحیی (ع)، قدیمی‌ترین امامزاده‌ی تهران

امامزاده یحیی (ع)، قدیمی‌ترین امامزاده‌ی تهران

تهران، با سابقه و قدمتی که به پنج هزار سال قبل از میلاد برمی‌گردد، سابقه‌ی فرهنگی، مذهبی و تاریخی بالایی دارد.

در پایتخت، نزدیک به ۴۰ آستان متبرکه از امامزادگان و بقاع مذهبی وجود دارد که نشان دهنده‌ی قدمت و پیشینه‌ی تاریخی و مذهبی تهران است. یکی از قدیمی‌ترین امامزادگان معروف شهر، حرم مطهرحضرت ابوالقاسم عزالدین یحیی (ع)، معروف به امامزاده‌ یحیی (ع) که در محله قدیمی و سنتی ری و ۱۵ خرداد واقع شده است.

بیشتر افرادی که در این محله سکونت دارند با لهجه‌های خاصی صحبت می‌کنند. بیشتر لهجه‌های عربی و لری به گوش می‌رسد که از شهرهای مرزی جنوب و جنوب غربی کشور به این محل مهاجرت کرده‌‌اند، ضمن اینکه میان آن‌ها مهاجران عراقی و حتی افغانی نیز دیده می‌شود. شاید دلیل اصلی اینکه مردم درگذشته‌های دور در این محل برای خود سرپناهی ساختند و بازار داد و ستد فراهم کردند، که تا امروز ادامه دارد، صاحب گنبد مخروطی شکل فیروزه‌ای باشد که گفته می‌شود قدیمی‌ترین امامزاده‌ی شهر تهران است. گرچه شهرت زیارتگاه به جناب یحیی (ع) می‌رسد، اما بنا بر نقل قول‌ها، پیکر دو امامزاده در آنجا مدفون شده که عمرشان به دوره‌ی سلجوقی و نسبت امامزاده یحیی (ع) با پانزده واسطه به امام زین العابدین (ع) می‌رسد. روی صندوق مرقد، تاریخ ۸۹۵ هجری قمری حک و این بزرگوار یحیی بن زید بن امام حسن مجتبی معرفی شده و لقب ایشان عزالدین و کنیه‌اش ابوالقاسم است.

در کتاب «اختران فروزان طهران و ری» راجع به ایشان آمده است: «قبل از ولادتش، پدرش ابوالفضل محمد شرف‌الدین، حضرت رسول اکرم (ص) را در خواب دید که ایشان خبر ولادت او را دادند و فرمودند که نام او را یحیی بگذار. پدرش بسیار تعجب کرد و دلیل و راز این نام را تا زمان شهادت او نفهمید که همچون حضرت یحیی بن زکریا (ع) مظلومانه شهید شد و سرش را در تشتی گذاشتند و نزد طاغوت زمان بردند. آنگاه راز نام‌گذاری او به یحیی معلوم شد که به دلیل شباهت به شهادت حضرت یحیی بود.

این بزرگوار در زمان حیاتش بسیار عظیم الشان بود و زعامت سادات قم و ری و اطراف آن را به عهده داشت. همچنین، مورد احترام، تجلیل و تعظیم سلطان زمان، طغرل بیک سلجوقی، بود که همیشه به اتفاق امیران دولتش به زیارت و دستبوسی ایشان شرف‌یاب می‌شدند. سلطان محمد خوارزمشاه زمانی که به جنگ طغرل سلجوقی رفت و او را شکست داد، این بزرگوار را نیز به شهادت رساند.

قبر دیگری در جوار امامزاده یحیی (ع) وجود دارد که به نام امامزاده محمد (ع) مشهور است. اطلاعات چندانی در مورد ایشان در دست نیست و گفته می‌شود که برادر آن بزرگوار بودند.

مقبره‌ی امامزاده یحیی (ع) در اتاقی به مساحت حدودا ۵۰ متر مربع قرار گرفته است. داخل حرم با هنر آینه‌کاری و کاشی‌کاری‌های بسیار زیبا و چشم نواز تزئین شده است. داخل ضریح و روی مرقد مطهر صندوق منبت عتیقه و نفیسی قرار دارد که به دستور عضدالدوله و ملک‌شاه غازی، فرزند ملک شاهرخ، در سال ۸۵۹ هجری قمری دو برادر به نام‌های استاد حسین و محمد لواسانی آن را ساختند. ابعاد صندوق به طول ۲٫۰۵ متر و عرض ۱٫۱۱۸ متر است که روی بدنه‌های اطراف آن کتیبه‌های متعددی وجود دارد. بعضی‌ها معتقدند ملک شاه در این کتیبه ملک شاه غازی لواسانی است که نامش در دوره‌ی پادشاهان آق قویونلو بین سال‌های ۸۹۰ تا ۹۰۰ به چشم می‌خورد. دور تا دور ضریح به شکل مربع با چهارستون پهن آراسته شده است. معمار بنای جدید بقعه، حاج عباسعلی معمار بود و عباس نام‌آور، خادم آستانه، نیز در تجدید بنای بقعه نقش زیادی داشت.

امامزاده محمد (ع) نیز سمت راست امامزاده یحیی (ع) قرار دارد. برای مقبره ایشان ضریحی نصب نشده و دور تا دور سنگ مزار ایشان با شیشه محافظت می‌شود.