چرا موسیقی جزو برنامه‌ی مهد کودک‌ها شد

چرا موسیقی جزو برنامه‌ی مهد کودک‌ها شد

زهره طاهری – کارشناس و پژوهشگر موسیقی

چند سالی است که مهد کودک‌ها برای جذاب‌تر کردن برنامه‌های کلاسی‌شان و عقب نماندن از میدان رقابت و افزایش شهریه، موسیقی و زبان را به برنامه‌های خود اضافه کرده‌اند. موسیقی و زبان تقریبا هم‌زمان وارد برنامه‌ی مهدکودک‌ها شد غافل از اینکه هدف اصلی این کار راه‌اندازی تجارتی مد روز شده که تبعات بد آن فقط دامنگیر خانواده‌هایی می‌شود که به امید ایجاد فضا و امکانات بیشتر برای فرزندشان هزینه‌های این مهد‌ها را متحمل می‌شوند و کودکان خود را در اختیار این نظام ناکارآمد آموزشی قرار می‌دهند. حال باید دید مهدهایی که میلیون‌ها تومان شهریه می‌گیرند تا چه میزان در بروز هوش و خلاقیت کودکان، اجتماعی شدن و مسوولیت پذیری آن‌ها در آینده می‌توانند نقش موثری داشته باشند.

نقش مهد کودک‌ها در بروز هوش و خلاقیت

متاسفانه، تحقیقات و بررسی‌ها نشان می‌دهند در جامعه‌ی ما، مهدها از استانداردها و شیوه‌های صحیح آموزشی فاصله‌ی زیادی دارند؛ از مربی گرفته تا ایمن بودن مهدکودک و این درحالی است که طی ۳۰ سال گذشته، تعداد کودکانی که به کودکستان یا مهدکودک می‌روند، افزایش یافته و میزان ساعتی که کودکان دور از والدین خود هستند بیشتر شده است.

نظارت بهزیستی بر مهدکودک‌ها

طبق آماری که در تابستان ۹۵، از سازمان بهزیستی منتشر شده، ۱۳ هزار مهدکودک در سطح کل کشور تحت نظارت بهزیستی هستند و از این تعداد فقط ۷۵۰ مهد در تهران است. در حاشیه‌ی شهرها هزار و ۲۰۰ مهد وجود دارد که دچار مشکل سوء تغذیه هستند و ۵۰ میلیارد تومان برای یارانه‌ی غذای گرم این کودکان هزینه شده است.

مهد‌های ستاره‌دار

به ازای هر ستاره، ۱۰ درصد به شهریه‌ی مهدکودک افزوده می‌شود ، به این صورت که شهریه‌ی مهدهای کودک یک ستاره ۱۰ درصد، دو ستاره ۲۰ درصد، سه ستاره ۳۰ درصد و چهار ستاره ۴۰ درصد بیشتر از شهریه‌ی پایه در نظر گرفته می‌شود. این ستاره‌ها هر سه سال یک بار بررسی و تمدید یا برداشته می‌شوند. لازم به ذکر است که فقط ۱۰ درصد مهد‌ها سه ستاره هستند و حدود نیمی از مهد کودک‌ها هنوز ستاره‌دار نشده‌اند.

درجه‌بندی مهد‌ها بر اساس کیفیت آموزش

چنین درجه‌بندی هرگز وجود نداشته است. حتی ستاره دار بودن مهد کودک‌ها نیز بیشتر براساس امکانات فیزیکی مهد است و به معنی الزام در استخدام نیروی مجرب نیست. از آنجایی که سیاست مهد‌ها جذب مربی به شکل پاره وقت، فوق برنامه معمولا بدون قرارداد و بیمه است. مربیان مجرب و متخصص خود به خود از لیست آن‌ها حذف می‌شوند و به این ترتیب کیفیت آموزش در درجه‌ی اول اولویت نیست.

وجود مهدکودک‌های غیر مجاز در سطح شهر

کارشناس مسوول امور مهدکودک‌های بهزیستی استان تهران می‌گوید که برخی از مهدکودک‌ها به شکل غیر مجاز فعالیت می‌کنند.

مهدهایی که مربی متخصص ندارند

مینا فرهادی، کارشناس ارشد روان‌شناسی تربیتی گفته است: «مربی مهد باید تحصیلات علوم تربیتی و روان‌شناسی کودک و رشد داشته باشد، اما گاهی در مهدها دیده شده که از مربیان متخصص استفاده نمی‌شود یا حتی در برخی موارد میزان تحصیلات مربیان دیپلم که بهتر است در این‌گونه مهدها، در طول هفته، حداقل دو روز روان‌شناس در مهد حاضر شود و رفتاری دقیق کودکان را مشاهده کند تا در صورت لزوم توصیه‌های مربوط به مربی و والدین را تذکر دهد.» مهدهایی که فقط به بعد آموزشی توجه می‌کنند؛ به طور مثال، آموزش هم‌زمان دو زبان، لزوما مهدهای مناسب نیستند. بهترین نوع آموزش و یادگیری در سنین خردسالی از راه‌های بازی عینی، کلامی و عملی است و در تنظیم و برنامه‌ریزی این بازی‌ها در سنین مختلف باید دقت کافی شود. نوع بازی‌ که برای بچه‌ها در نظر گرفته می‌شود، بسیار مهم است. بازی‌های هر گروه سنی باید با توجه به مراحل رشد کودک طراحی شود تا علاوه بر لذتی که کودک از اجرای بازی می‌برد، مهارت‌های جدید را نیز بیاموزد. شهریه‌های چند میلیونی برخی از مهد‌ها هم با وعده‌ی استخرهای مختلط، کلاس‌های هنری، نقاشی، خلاقیت، زبان انگلیسی، فرانسه، کاردستی، ورزش، باله، ژیمناستیک و تفریحات جانبی و برگزاری جشن‌ها با حضور عمو موسیقی و … است که البته هزینه‌های اضافی این گونه برنامه‌های تجملاتی نیز از والدین گرفته می‌شود.

مربی متخصص موسیقی کودک

مربیان موسیقی مهدکودک‌ها را عموما دانشجویان سایر رشته‌ها غیر از موسیقی تشکیل می‌دهند که در اوقات فراغت به عنوان کار پاره وقت در مهد کودک‌ها درس می‌دهند و برخی حتی دوره‌های مربیگری موسیقی کودک را نیز نگذرانده‌اند. تنها توانایی لازم نواختن یک ساز در حد متوسط و یک رزومه نه چندان معتبر است که معمولا هیچ‌کدام نیز مورد آزمون قرار نمی‌گیرند و فقط ادعایی خشک و خالی کافی است که بتوان در مهدکودک به عنوان مربی موسیقی مشغول کار شد.

امکانات لازم برای برگزاری کلاس موسیقی کودک

علاوه براینکه، کودکان به طور جداگانه باید وسایل آموزشی شخصی از قبیل ساز بلز، کتاب و دفتر مخصوص موسیقی داشته باشند؛ وسایل آموزشی و کمک آموزشی عمومی مثل پیانو، ارگ، ویدئو پرژکتور، سازهای کوبه‌ای و مجموعه سازهای ارف همچنین داشتن سالن بزرگ برای فعالیت‌های موسیقی الزامی است.

چند ساعت آموزش موسیقی در هفته کافی است

کلاس‌های موسیقی کودک گروهی تعریف شده‌اند، اما تعداد اعضای گروه در یک کلاس به نسبت سن و جنس و روحیات کودکان متفاوت است. هر چه سن کودکان کمتر باشد زمان محدودتر و تعداد آن‌ها باید کمتر باشد. علاوه بر این، از آنجایی که پسران معمولا سطح انرژی بالاتری دارند و کنترل تمرکز آن‌ها کار مشکل‌تری است کلاسی که درآن تعداد پسران بیشتر باشد کلاس مشکل‌تری برای مربی خواهد بود و طبعا کاهش تعداد و ادغام آن‌ها با دخترها کمک موثری خواهد کرد. یک جلسه در هفته، در صورتی استاندارد مناسبی برای کودکان دارد که تمام نکته‌ها از جمله سن، جنس و امکانات و… با برنامه‌ریزی دقیق طراحی شده باشد که در این صورت هر جلسه از ۱۵ دقیقه تا یک ساعت متغیر است.

نوع فعالیت‌های موسیقی

فعالیت‌های موسیقی برای هر سن متفاوت است. این فعالیت‌ها آموزشی شامل بازی، نقاشی، نمایش، فیلم، کارتون‌های آموزشی نواختن سازهای مخصوص کودکان است که به تدریج با افزایش سن پیچیدگی هر فعالیت بیشتر می‌شود.

آیا مهد کودک جای مناسبی برای آموزش موسیقی است؟

کمتر از یک درصد از مهدکودک‌ها امکانات مناسب آموزش موسیقی را دارند. کلاس موسیقی در بسیاری از مهد‌ها از نظر سن قابل تفکیک نیست به این معنی که از دو تا شش سال با هم وارد کلاس می‌شوند و توانایی‌های آن‌ها از همه نظر با هم متفاوت است. مربی مجبور است به هر کس جداگانه درس بدهد و با محدود بودن زمان، به هر کودک چند دقیقه بیشتر نمی‌رسد. با این روش معنی گروهی بودن موسیقی کودک عملا از بین می‌رود و از تجربه‌ی کار گروهی دیگر خبری نیست. یکی از فاکتورهای مهم در تعریف گروهی بودن کلاس، سن و سطح مشابه و انتخاب هم گروهی است. اختصاص دادن وقت کافی و هم سطح بودن کودکان روی نتیجه‌ی کار، پیشرفت کلاس و ایجاد فضای خلاق بسیار مهم است.

نتیجه‌ی ناهمسو بودن اهداف مدیریتی مهد با آموزش موسیقی

از نظر مدیریت یک مهدکودک، هدف کلاس موسیقی نمایشی برای پایان ترم است و هر چه آب و رنگ این اجرای موسیقی بیشتر باشد راضی‌تر خواهد بود، اما هدف اصلی موسیقی کودک چیز دیگری است. آشنایی با اصول اساسی و بنیادی موسیقی، ایجاد انگیزه، خلاقیت موسیقیایی، غرق شدن و لذت بردن از فضا، آموزش نامحسوس و کنار آن آشنایی با سازهایی که ساختمان ساده دارند از اهداف اصلی موسیقی کودک هستند.

نتیجه‌ی این جدال نامحسوس و نابرابر بین مربی موسیقی و مدیر مهد (در صورتی که مربی متخصص باشد و چنین دغدغه‌ای داشته باشد) این است که مربی در نهایت برای حفظ شغل خود مجبور به سازگار کردن برنامه‌ی آموزشی با محدودیت‌ها و اهداف مدیریت می‌شود. ناگفته نماند که کیفیت آموزش در این گونه مهد‌ها بر اساس نتیجه‌ی نمایشی سنجیده می‌شود در حالی که نتیجه‌ی تخصصی و بلند مدت آموزش موسیقی در سال‌های آتی قابل مشاهده است و نتیجه‌ی سریع به هیچ وجه دلیل کیفیت خوب آموزش نیست. باید به جرات گفت که کیفیت آموزش موسیقی در عمق قرار دارد و با گذشت زمان قدرت آن نمایان می‌شود؛ در حالی که آموزش‌های سطحی که فشار آن‌ها بر داشتن نتیجه‌ی سریع و به اصطلاح صرفا نواختن فوری ساز، به خصوص آهنگ‌های پیش پا افتاده و تکراری است، پس از زمان کمی به فراموشی سپرده می‌شود و وقت، انرژی و زمان طلایی یادگیری کودکان را هدر می‌دهد.

سخن آخر

این نکته را هرگز نباید نادیده گرفت که آموزش موسیقی کاری صد درصد تخصصی است و نباید ساده‌لوحانه توقع داشت که در مهدکودک‌ها که تمرکز آن‌ها با وجود ادعاهای‌شان روی نگهداری کودک، سرگرمی، آموزش‌های ساده و جانبی و نه چندان تخصصی است به این‌گونه مقولات جدی و صحیح تمرکز شود. متاسفانه، آموزش اشتباه نه تنها باعث از دست رفتن نتیجه‌ی خوب می‌شود بلکه نتیجه را زیر سوال می‌برد و جبران آن به سختی امکان‌پذیر است.