به دنبال سیمرغ، حتی پشت کوه قاف

به دنبال سیمرغ، حتی پشت کوه قاف

تهیه و تنظیم: ب. پهلوان

 

بررسی کلی

۳۶ سال است که بهمن ماه برای دست‌اندرکاران و دوستداران سینما رنگ بوی دیگری دارد. هرساله، با نزدیک شدن به این ماه از سال، تب و تاب عجیبی را در بدنه‌ی سینمای کشورمان شاهد هستیم، هیجانی به هدفی بزرگ برای کسب افتخار روی بزرگ‌ترین استیج سینمایی کشور. جشنواره‌ای که هر ساله با شروع دهه‌ی فجر کار خود را آغاز و بهترین‌های سینما ایران را سیمرغ دار می‌کند.

شاید در سال ۱۳۶۱، که این جشنواره آغاز به کار کرد، هیچ‌کس فکرش را نمی‌کرد که سی واندی سال بعد این همه حجمه و حاشیه در روبه‌رو «اسکار ایرانی» قرار بگیرد. بیایید تعارف را کنار بگذاریم و به واقعیت نگاه کنیم. در این چند سال اخیر، امکان ندارد که دوره‌ای از این جشنواره بدون حاشیه و گله از طرف سینماگران پایان یابد. این موضوع باعث شده است که مانند ۱۰ یا ۱۵ سال گذشته، نتوان به طور کامل روی محتوا و کیفیت فیلم‌ها و خود جشنواره تمرکز کرد و بیشتر از شنیدن در مورد بازی‌ها و نحوه پرداخت فیلم‌ها، منتظر شنیدن حواشی، اعتراضات و جنجال‌ها هستیم. جشنواره‌ی فیلم فجر، مطمئنا با وجود حسن‌های بسیارش، ضعف‌های اندک، ولی بزرگی هم دارد. ضعف‌هایی، که اگر بهبود نیابد قطعا به ضرر خود جشنواره و هویت آن خواهد بود. بگذارید چندی از این مشکلات را با هم مرور کنیم.

مهم‌ترین مشکل جشنواره‌ی فیلم فجر از نظر بنده این است که چرا باید فیلم‌های این جشنواره ابتدا در این پلتفرم و جایگاه به نمایش دربیاید و بعد به اکران عمومی برسند؟ مگر این نیست که ما می‌خواهیم بهترین‌های سال را انتخاب کنیم؟ پس چرا نباید این فیلم‌ها ابتدا برای مردم و عموم منتقدان انتشار بیابند و بعد به مرحله رقابت برسند؟ یکی از مهم‌ترین بخش‌های جشنواره انتخاب فیلم‌ها از نگاه و رای مردم است. به گفته‌ی دست‌اندرکاران این حوزه، چیزی بالغ بر صد هزار نفر توانسته اند در مجموع به تماشای فیلم‌ها در درون جشنواره موفق شوند و مطمئنا اگر این فیلم‌ها در اکران رسمی به رای گذاشته شوند رقم بسیار بالاتری از لحاظ بیننده خواهند داشت و آن وقت است که می‌توان با جرات تمام گفت که فیلم انتخاب شده از نگاه مردم بوده است. مشکل بعدی جشنواره جوایز اهدایی آن است. سال‌ها گذشته و من همچنان معنی دیپلم افتخار را متوجه نشدم! اصلا وجود اینچنین جوایزی چه معنایی دارد؟ فرض کنید دو بازیگر بزرگ هر دو برای بهترین بازیگر نقش اول مرد کاندید شده‌اند و همه‌ی منتقدان شانس این دو را بیشتر از دیگران دانسته و به نوعی برنده از بین آن دو خواهد بود. حال جشنواره به یکی از آنها سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد را می‌دهد و به دیگری دیپلم افتخار بهترین بازیگر نقش اول مرد!!! خب این چه معنی می‌دهد!؟ آیا ما باید برای جایزه دادن هم با یکدیگر رودربایستی داشته باشیم و تعارف کنیم؟

 

حذف و جدا شدن بخش بین‌الملل جشنواره

یکی دیگر از مشکلات این است که به وجه بزرگ‌ترین و مهم‌ترین جشنواره‌ی فیلم خاورمیانه و یکی از مهم‌ترین مراسم سینمایی قاره‌ی آسیا خدشه وارد کرده است. حس و ترس و استرسی، که هر ساله به هیئت داوران جشنواره از طرف منتقدان و خبرنگاران وارد می‌شود، یکی دیگر از مشکلات جشنواره است. به نوعی شما وجود استرس را به راحتی در رفتار و تصمیم‌های گرفته شده از سمت آنان مشاهده می‌کنید که این موضوع اصلا خوب نیست و باعث از بین رفتن تمرکز و حتی اقتدار آن‌ها می‌شود (به اتفاقاتی که بعد از اعلام کاندیداتوری پژمان جمشیدی افتاد توجه کنید. در مجموع باید گفت جشنواره‌ی فیلم فجر مهم‌ترین مراسم سینمایی ماست. این همان جشنواره‌ای است که همه ما تا همین چند سال پیش، به شدت به وجودش افتخار می‌کردیم؛ پس بیاییم به جای نابود کردن آن خاطرات، سعی کنیم مشکلات را بیابیم، آن‌ها را بیان و برای حل شدنش تلاش کنیم.

 

حواشی

حواشی امسال جشنواره‌ی فیلم فجر، خیلی زودتر از همیشه ایجاد شد. مهم‌ترین و جنجالی‌ترین اتفاق روزهای ابتدایی، مربوط به برنامه‌ای می‌شود که عهده‌دار پوشش و نقد بررسی اتفاقات روز جشنواره بود. و انتخاب مجری برای سری جدید آن به یکی از داغ‌ترین موضوعات برای مردم و اصحاب رسانه تبدیل شده بود. معلوم نبود که برنامه‌ی «هفت» با بهره‌گیری از چه تیمی روی آنتن می‌رود. آیا دوباره شاهد حضور نام‌های مانند «بهروز افخمی» و یا «مسعود فراستی» خواهیم بود؟ و یا بر اساس شایعات، مهران مدیری روی صندلی اجرای «هفت» تکیه خواهد زد.

اما در نهایت، رضا رشیدپور بود که عهده‌دار اجرای این برنامه و همچنین اختتامیه‌ی جشنواره شد. انتخابی که زیاد به مذاق منتقدان و اهالی سینما خوش نیامد و آنان این موضوع را عنوان می‌کردند که رشیدپور صلاحیت و دانش اجرای یک برنامه‌ی کاملا تخصصی در مورد سینمای ایران را ندارد. با وجود اینکه او در گذشته تجربه نقش آفرینی در آثار مختلف و همکاری با کارگردانی مانند تهمینه میلانی و مسعود کیمیایی را در کارنامه داشته، اما در نهایت این اتفاق افتاد و رشید پور با گذاشتن پستی در صفحه شخصی‌اش، با رخصت گرفتن از مجریان و کارشناسان سابق برنامه‌ی «هفت»، حضور خود را دراین برنامه به عنوان مجری به طور رسمی اعلام کرد. امید معلم جزو اولین افرادی بود که از برنامه‌ی «هفت»، به خصوص درمورد آیتمی که به عنوان تجلیل و گرامیداشت مرحوم علی معلم پخش شد، انتقاد کرد. او در متنی با گلایه از نحوه‌ی برگزاری افتتاحیه جشنواره فیلم فجر نوشت: «وقتی می‌گویید سه بزرگداشت برگزار شد و از علی معلم صرفا یاد شد، برای من سوال پیش می‌آید که چه کسی مسوولیت این گزارش را برعهده می‌گیرد.» اعلام ده فیلم برتر مردمی جشنواره نیز بسیار حاشیه ساز بود، زیرا این لیست در اقدامی بی‌سابقه ساعت چهار بامداد اعلام شد که در نوع خود بسیار عجیب بود!

حاشیه‌ی دیگر جشنواره در مورد خانم بازیگر فیلم جدید سعید نعمت‌ا…؛ یعنی، مژگان صابری رخ داد، که شایعاتی در مورد مبتلا بودن ایشان به بیماری اوتیسم منتشر شد که کارگردان فیلم شعله‌ور کاملا آن را تکذیب کرد.

یکی دیگر اتفاقات عجیب و پرسروصدا بار دیگر در برنامه‌ی هفت اتفاق افتاد و اظهار نظرات جنجالی محمد حسین مهدویان کارگردان فیلم «لاتاری» در مورد شاهنامه‌ی فردوسی با واکنش‌های بسیار زیادی در فضای مجازی همراه بود که البته این کارگردان اعلام کرد که منظور بدی نداشته و بابت سوتفاهم پیش آمده عذرخواهی کرد. اتفاق و حواشی دیگر‌ باز هم در مورد محمدحسین مهدویان و فیلمش «لاتاری» است که این اثر در هیچ یک از بخش‌های جوایز اصلی کاندید نشد و این اتفاق با اعتراض شدید سید محمود رضوی همراه شد. او به تازگی اعلام کرده است: «بعد از صحبت دو نفر از داوران عزیز جشنواره‌ی فیلم فجر درباره‌ی ممیزی محتوا به جای داوری و پست آقای حمید فرخ‌نژاد، یک تیم حقوقی به من اعلام کرده اند، براساس بند ب جز ۱ماده ۱۰ قانون دیوان عدالت اداری و اصل ۱۷۳، شکایت از دبیرخانه جشنواره قطعا قابل طرح در دیوان است و قصد پیگیری دارند.» اما شاید پر بازتاب‌ترین اتفاق این جشنواره زمانی رخ داد که محمدرضا فروتن نام پژمان جمشیدی را به عنوان کاندیدای دریافت سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مکمل مرد اعلام کرد که با خنده و عکس‌العمل نه چندان جالب حضار همراه شد. واکنش‌ها در فضای مجازی در مورد این اتفاق بسیار زیاد بود و بسیاری به حمایت و نقد حرکت ناشایست افراد حاضر در سالن پرداختند. شب اختتامیه‌ی جشنواره نیز آنچنان بی‌سروصدا پایان نیافت و اظهارات ابراهیم حاتمی‌کیا و گلایه‌ی او از صدا و سیما همچنین، برنامه هفت و شخص رضا رشیدپور بسیار جنجالی از آب درآمد. در نهایت با اعلام برندگان، سی و ششمین جشنواره‌ی فیلم فجر، به طور رسمی به کار خود پایان داد. در ادامه نگاه مختصری به برندگان جشنواره آن می‌اندازیم.

 

برندگان

بهترین فیلم از نگاه تماشاگران: «مغزهای کوچک زنگ زده»

بهترین فیلم از نگاه ملی: «سرو زیر آب»

بهترین فیلم: «تنگه ابوقریب»

بهترین کارگردانی: دو جایزه: ابراهیم حاتمی‌کیا «به وقت شام»

بهرام توکلی «تنگه ابوقریب»

جایزه ویژه هیات داوران: «بمب؛ یک عاشقانه»

بهترین فیلمنامه: دو جایزه:

  1. «کامیون» کامبوزیا پرتوی
  2. هومن سیدی «مغزهای کوچک زنگ زده»

 

 

بهترین بازیگر نقش اول مرد:

سیمرغ بلورین: امیر جدیدی «عرق سرد»

دیپلم افتخار امین حیایی «شعله‌ور»

بهترین بازیگر نقش اول زن: سارا بهرامی «دارکوب»

بهترین بازیگر نقش مکمل مرد: جمشید‌هاشم‌پور «دارکوب»

بهترین بازیگر نقش مکمل زن: سحر دولتشاهی «عرق سرد» و «چهار راه استانبول»

بهترین فیلم اول: «خجالت نکش»

بهترین فیلم هنر و تجربه: «مغزهای کوچک زنگ زده»

بهترین فیلمبرداری: علیرضا زرین دست «سرو زیر آب»

بهترین تدوین: بهرام دهقانی و محمد نجاریان «عرق سرد»

بهترین موسیقی متن: کارن همایونفر «به وقت شام»

بهترین صدابرداری: رشید دانشمند «تنگه ابوقریب»

بهترین صداگذاری: علیرضا علویان «به وقت شام» و «مغزهای کوچک زنگ زده»

بهترین طراحی لباس: سارا خالدی زاده «بمب؛ یک عاشقانه»

بهترین طراحی صحنه: عباس بلوندی «سرو زیر آب»

بهترین چهره‌پردازی: سعید ملکان «تنگه ابوقریب»

بهترین جلوه‌های ویژه میدانی: محسن روزبهانی «تنگه ابوقریب»

بهترین جلوه‌های ویژه بصری: فرید ناظر فصیحی «چهارراه استانبول»

بهترین فیلم کوتاه: «حیوان» «بهمن و بهرام ارک»