رفع خواب‌آلودگی و کسالت در فصل بهار

رفع خواب‌آلودگی و کسالت در فصل بهار

داوود فرزامی

بهار، مزاج گرم و تر دارد؛ يعني، طبيعت و بدن به سمت گرمي و تري حركت مي‌كنند؛ پس اين فصل براي دموي مزاجان كه طبع گرم و تر دارند، مفيد نيست. طبيعت گرم و تر بهار، باعث انبساط، غليان و جوشش خون مي‌شود. رطوبت‌ها در بدن به حركت در آمده بخاراتي از آن‌ها ساطع مي‌شود. اين هيجان، جوشش خون و بخارات باعث ايجاد حالت كسالت، خميازه، خماري، كش و قوس آمدن و خواب‌آلودگي است؛ بنابراين، خود به خود بايد مصرف خوردني‌ها و نوشيدني‌هاي گرم و تر مانند نان، گوشت‌ها، برنج، مواد شيرين و شيريني‌ها كاهش پيدا كند.

در زمستان، اجازه‌ی خوردن غذاي نسبتا زياد داده مي‌شود، اما در بهار نه! بهار، بيشتر فصل پاكسازي بدن از مواد زائد جمع شده در بدن بر اثر مصرف مواد سنگين در فصل زمستان است. به همين علت، بيماري‌هاي قديمي قد علم مي‌كنند و اگر عضوي از بدن ضعيف باشد، مواد زائد به آن حمله و در آن تجمع مي‌‌كنند. گاهي نيز مواد اضافي به سمت پوست هجوم مي‌آورند تا بلکه از آنجا راهي براي خروج بيابند؛ به همين علت، بروز دمل‌ها و جوش‌هاي پوستي در اين فصل شدت مي‌يابد.

شايد يکي از علل خوردن ماهي در رسم شب عيد به همين دليل باشد، چون ماهي يك گوشت سبك و خنك

است.

متاسفانه امروزه، مردم كمتر به سبك زندگي و تغذيه خود در فصل‌های مختلف توجه مي‌كنند. بهار و پاييز، براي‌شان فرقي نمي‌كند، نه تنها تنوع غذايي‌شان تغييري نمي‌كند بلکه بي‌پروا به فست‌فودها هم هجوم مي‌آورند. همين موضوع هم باعث كسالت و بيحالي در آن‌ها مي‌شود و هم علت بروز بسياري بيماري‌هاست؛ به همين دليل شاهد هستيم كه افراد در بهار دچار انواع بيماري‌هاي عفوني و آلرژيك مي‌شوند.

خيلي‌ها فکر مي‌كنند اگر كسي با مزاج گرم و تر عضلاني و هيکلي كه دچار شکاياتي اعم از خواب‌آلودگي، سنگيني، ثقل اعضا و بي‌اشتهايي، تنبلي در انجام كارها و خميازه‌هاي مکرر شده حتما با حجامت بهتر می‌شود، اما اين فرد در واقع از نظر مزاج خون دچار امتلا شده است؛ يعني، اينكه بدن از اخلاط هضم نشده اشباع و نياز است كه پاكسازي انجام شود و از پاكسازي‌هاي ساده، مانند: شربت عناب، آش آلوترش، شربت زرشك كه بخار خون يا امتلا را كاهش مي‌دهد ضرري به اعضاي ديگر بدن نمي‌رساند و در نتيجه قبل از انجام هر حجامت و فصدي، پاكسازي به مدت ۲ يا ۳ هفته بسيار ضروري است.

 

تغییرات آب و هوایی و تغییرات زمانی

تغييرات آب و هوا و ورود به بهار سبك زندگي متفاوتي را در زندگي روزمره مي‌طلبد كه رعايت نکردن آن به خودي خود بي‌حالي و خواب‌آلودگي را در طول روز همراه دارد. ما دو نوع بهار داريم؛ بهار نجومي و بهار طبي. بهار نجومي همان بهاري است كه همهي ما با آن آشنا هستيم و هر ساله با يك عالمه تشريفات آمدنش را جشن مي‌گيريم، اما بهار طبي كمي متفاوت است و بنا به شهر و منطقه‌اي كه در آن زندگي مي‌كنيم فرق مي‌كند؛ به عنوان مثال، اين بهار در تهران از اوايل اسفند شروع مي‌شود و در مناطق سردسيري مثل اروميه از نيمه فروردين ماه آغار مي‌شود. اگرچه با توجه به تغييرات آب و هوايي كه در سراسر جهان داريم، آغاز بهار طبي همواره در حال تغيير است. شروع فصل بهار، در كشور ما با يك تعطيلات ۱۵ روزه همراه است. به هم خوردن ساعت خواب در تعطيلات نوروز باعث مي‌شود تا مدت‌ها بدن‌مان به محيط‌هاي كاري عادت نکند و به نوعي در مقابل بيداري در ساعت‌های اوليه روز مقاومت كند؛ به همين دليل، در طب اخلاطي توصيه مي‌شود كه از روز دهم فروردين سعي كنيد زمان خواب خود را مانند روزهاي كاري تنظيم كنيد تا آهسته آهسته بدن به اين تغيير عادت كند.

 

جلو كشيدن ساعت هم در ابتداي بهار مي‌تواند يکي از علت‌هاي احساس بي‌حالي، كسالت و خواب‌آلودگي در روزهاي اوليه اين فصل باشد. در بسياري از كشورها، با هدف بهينه‌سازي انرژي در بهار و پاييز، ساعت رسمي كشور را يك ساعت به جلو و يا به عقب كشيده مي‌شود. اين تغيير ساعات، كار در ظاهر شايد به چشم نيايد، اما در بسياري از مواقع باعث اختلال در ساعت ذهن و بدن ما مي‌شود و اختلال احتمالي در ساعت بدن ما را با مشکل مواجه می‌كند. وقتي در بهار، ساعت‌ها يك ساعت به جلو كشيده مي‌شوند در واقع ما ۳۶۰۰ ثانيه وقت كم مي‌آوريم كه جبران و تطبيق دادن ساعت بدن با آن ممکن است كمي زمان ببرد.

 

باید‌ها و نباید‌های بهار

در فصل بهار، مصرف ميوه‌ها، شربت‌هاي رو به خنکي مانند شربت به ليمو، آبليمو، سکنجبين رو به ترش، زرشك، انار، آلو و تمبرهندي تازه مفيد است. براي تهيه‌ی اين شربت‌ها بايد به طور مثال مقداري تمبرهندي يا زرشك را چند ساعت خيس كنید. بعد دست‌ها را بشویید، دستکش يک بار مصرف به دست کنید و آن‌ها را در ظروفي كه حالت توري مانند دارند، چنگ بزنید تا لِه و با هم مخلوط شوند. با صاف كردن آن از صافي، عصاره‌ی خارج مي‌شود. مقداري (حدود يك سوم حجم آن بسته به اندازه تمايل به شيريني و ترشي) شکر يا پودر قند به آن اضافه شود. روي حرارت آن را هم بزنند تا كم حجم و غليظ شود؛ به اين ترتيب مايه‌ی شربت به دست مي‌آيد. مصرف اين شربت در روزهاي آخر زمستان و اول بهار مفيد است. مي‌توان به اين شربت مقداري خاكشير هم افزود، چون خاكشير تميزكننده و دفع‌كننده مواد زائد و خنككننده بدن است و براي كبد هم بسيار مفيد است.

در فصل بهار و تابستان، بيشتر گوشت پرندگان مانند كبك و بلدرچين و كمتر گوشت گوسفند مصرف شود. در واقع، مصرف گوشت گاو و گوساله موجب بيماري مي‌شود. همچنين، چون مصرف زياد گوشت باعث افزايش گرمي و رطوبت در بدن مي‌شود و مزاج فصل بهار هم گرم و تر است، مصرف بيش از حد گوشت باعث ايجاد بيماري در بدن مي‌شود. بهتر است در بهار، از خوردن غذاهاي شور و غليظ مانند كله پاچه، گوشت گاو، خامه و ماست ترش و غذاهاي كنسروي پرهيز شود.

همچنين گرسنگي در اين فصل باعث تحريك بيشتر اخلاط مي‌شود؛ يعني، اينکه اخلاط را بيش از آنکه نياز تحريك كند و موجب حالت تهوع و استفراغ مي‌شود.

در طول روز، غذاهاي سنگين نخوريد، زيرا بعد از خوردن غذا به دليل اينکه دستگاه گوارش خون زيادي به خود جذب مي‌كند، خون‌رساني به مغز كم مي‌شود و اين موضوع باعث سبب خواب‌آلودگي مي‌شود. ترشح ناگهاني انسولين هم باعث خواب آلودگي مي‌شود؛ پس سعي كنيد به جاي آن از غذاهاي سبك و داراي مواد قندي استفاده كنيد. مصرف ميوه‌ها، سبزيجات و خوراكي‌هاي لطيف مثل گوشت پرندگان و تخم‌مرغ آب پز عسلي و نوشيدن شربت‌هاي خنك مثل شربت غوره، انار و سکنجبين در اين فصل توصيه مي‌شود. همچنين، با توجه به افزايش خارش، آلرژي و جوش و خونريزي از دماغ و لثه و خواب‌آلودگي و بي‌حالي كه نشانه‌ی افزايش غلظت خون است بايد از مصرف موادغذايي كه باعث افزايش رطوبت و گرمي در بدن مي‌شود و نيز مواد غذايي با كالري و ارزش غذايي بالا پرهيز كرد. در اين فصل كه قدرت‌هاضمه ضعيف مي‌شود و معده افراد نمي‌تواند غذاهای سنگین را هضم كند، هضم بد غذا اخلاط نامناسب را در بدن مي‌کند؛ پس در اين صورت بايد مصرف گوشت، شيريني و آجيل را در این فصل كاهش داد و غذاهايي با حجم كم و ساده مصرف كرد.

از ديدگاه طب اخلاطي اين بي‌حالي، كرختي و احساس خواب آلودگي در بهار به دليل تغيير مزاج و افزايش رطوبت در بافت‌هاي بدن اتفاق مي‌افتد. هر چه رطوبت در بافت‌ها و مغز زياد شود، احساس خواب‌آلودگي و بي‌حالي در اين فصل هم بيشتر مي‌شود.

 

انجام حجامت، خون دادن در بهار

فصل بهار، زمان مناسبي براي خون دادن است و حجامت كردن است. حجامت كردن در بهار، غلظت خون را كاهش مي‌دهد و بدن را پاكسازي مي‌كند كه همه‌ي اين موارد در نشاط ما در طول روز موثر خواهد بود.

 

ورزش کنید

فعاليت بدني مناسب و كافي در فصل بهار احساس رخوت، كسالت و خواب آلودگي را از ما دور می‌كند. بهترين ساعات ورزش و پياده‌روي در فصل بهار، ساعت‌های اوليه روز و اواخر روز است. (صبح و غروب)

 

اصول تغذيه و رعايت مزاج در بهار

خوراکی‌های سازگار و ناسازگار در بهار

*سازگار

سبزي‌ها و دانه‌ها: سماق، تره، كلم، گشنيز، باقالي، لوبيا، گوجه‌فرنگي، شاهدانه، جو سياه، عدس، بادمجان، خشخاش، تمشك، غوره، خرمالو كال، چاي و قهوه.

گوشت گوساله، ماهي سرخ شده، قورمه، آش سماق، آش دوغ، ماست ترش و كشك.

ترشيجات و ترش مزه‌ها : شاه توت، ريواس، رب انار، رب گوجه، سركه، آبغوره و كشکاب.

 

*ناسازگار

سبزي‌ها و دانه‌ها: پونه، نعنا، ريحان، شاهي، ترخون، پيازقرمز، پيازچه، تربچه، انگور، انبه، انار شيرين، خرما، موز، سيب، گلابي، زيتون، نخود، كنجد، ارده‌شيره، سياه‌دانه و روغن حيواني.

غذاها: غذاهاي گرم و تر به عبارتي خونساز يا دمساز، گوشت‌هاي شتر، شترمرغ، گوسفند و بوقلمون.

نکته: افرادي كه در سن رشد هستند؛ يعني، از يك سالگي تا ۱۵ الي ۲۰ سالگي بيشتر از ديگران در معرض كسالت قرار خواهند گرفت.