هنوز قانون کپی رایت را نپذیرفته‌ایم

هنوز قانون کپی رایت را نپذیرفته‌ایم

تهیه و تنظیم: بکتاش پهلوان

 

گفت‌وگوی اختصاصی با ویدا اسلامیه؛ اولین مترجم مجموعه‌ی هری‌پاتر

هنوز قانون کپی رایت را نپذیرفته‌ایم

 

شاید هیچ لذتی برای افراد اهل مطالعه بیشتر از این نباشد که ترجمه‌ی کتاب مورد علاقه‌شان، به متن اصلی نویسنده نزدیک باشد. لذتی که طرفداران هری پاتر در این سال‌ها با همت مترجم دوست‌داشتنی‌شان از آن بهره‌مند شدند.

محبوبیتی که ویدا اسلامیه در بین پاتر هد‌های متعصب ایرانی دارد، اگر بگوییم بیشتر از جی.کی.رولینگ نیست یقین داشته باشید که کمتر هم نیست.

با او مصاحبه‌ای خواندنی به مناسبت سالگرد انتشار کتاب «هری پاتر و جام آتش» انجام دادیم که مطالعه‌اش مطمئنا خالی از لطف نیست. مطمئنا اکثر افراد اهل کتاب و مطالعه ویدا اسلامیه را به عنوان یکی از بهترین مترجمان کشور می‌شناسند. دوست دارم برای سوال اول کمی به گذشته برویم و چگونگی علاقه‌مندی  و ورود شما را به این حرفه بدانم.

– از کودکی هم عاشق کتاب‌خوانی بودم هم عاشق زبان انگلیسی. تلفیق این دو، شد تحصیل در رشته‌ی مترجمی و فعالیت در حرفه‌ی ترجمه‌ی کتاب.

 

اولین کتابی که ترجمه کردید چه اثری بوده است؟

– اولین کتاب، رمانی از آثار آگاتا کریستی بود به نام «مرگ در ابرها» که با عنوان «قتل در آسمان» توسط انتشارات میلاد چاپ و منتشر شد.

 

با اینکه تجربه‌ی کار بر روی آثار مختلفی را دارید، اما به نوعی کتاب‌های هری پاتر امضای شما محسوب می‌شود، چه شد که به فکر ترجمه این کتاب افتادید؟

– مجموعه‌ی هری پاتر را جناب آقای ابوالفضل میرباقری، مدیر محترم انتشارات کتاب‌سرای تندیس به من معرفی و برای ترجمه پیشنهاد کردند و من هم بعد از خواندن کتاب پیشنهادشان را پذیرفتم.

 

شاید اگر بگوییم ۹۵٪ خوانندگان این کتاب، ترجمه‌ی شما را به عنوان یک مرجع قبول دارند بیراه نگفته‌ایم، چرا ترجمه‌ی ویدا اسلامیه یک سر و گردن از سایر ترجمه‌های این کتاب بهتر است؟

– راستش من تنها کاری که کردم این بود که سعی کردم بهترین کارم را انجام بدهم و با این حال، خالی از اشکال از آب درنیامد. بقیه‌اش لطف خوانندگان است.

 

شما و تیم‌تان، به صورت رسمی از انتشارات بلومزبری، اجازه‌ی نشر دو قسمت آخر مجموعه هری پاتر را دریافت کردید اما با این وجود هم تعداد زیادی ترجمه‌های غیر رسمی از این اثر در ایران منتشر شد، آیا این موضوع نقض قوانین کپی رایت نیست؟

– البته که هست ولی وقتی ما هنوز قانون کپی‌رایت را نپذیرفته‌ایم و از آن پیروی نمی‌کنیم چه می‌توان گفت؟ تنها کاری که از ما برمی‌آید این است که به لحاظ اخلاقی به حقوق هم احترام بگذاریم و این بستگی به این دارد که چه قدر به اخلاق متعهد باشیم.

 

به نظر خودتان چرا این کتاب آنقدر موفق شد؟

– این موضوع خیلی جای بحث دارد. به نظرم شخصیت‌پردازی و فضاسازی قوی آن باعث می‌شود از همان ابتدای داستان، گره‌افکنی بیشترین تاثیر را بگذارد و خواننده را کنجکاو کند که سر از کار این پسرک یتیم دربیاورد. رولینگ سپس آجرهای جادویی را دانه دانه روی هم می‌گذارد و با صبر و حوصله و با جزئیات بسیار، دنیایی را می‌سازد که خواننده را مجذوب می‌کند. جذابیت این دنیای جادویی به حدی است که خود می‌تواند شخصیتی کلی در داستان به حساب بیاید. به بیان دیگر، خواننده به موازات پیگیری ماجرای داستان، در پی کشف دنیای جادویی است و رولینگ با خلاقیت بی‌نظیرش این امکان را فراهم می‌کند.

 

خودتان به عنوان کسی که شناخت بسیار زیادی از ماجراها و کاراکترهای هری پاتر دارید، با کدام یک از شخصیت‌های این مجموعه احساس نزدیکی می‌کردید؟

– از ویژگی‌های مجموعه‌ی هری پاتر این است که خواننده خیلی زود به شخصیت‌های داستان علاقه‌مند می‌شود و نسبت به تک‌تکشان تعلق خاطر پیدا می‌کند. در هر کدام خصلت یا خصلت‌هایی وجود دارد که در همه‌ی ما وجود دارند و برایمان قابل درکند و بر همین اساس وجودشان مهم می‌شود. اما باز می‌رسیم به کار نویسنده که توانسته مثلا شخصیت دامبلدور را طوری بسازد که تکیه‌گاه هری باشد و مورد علاقه‌ی خواننده. یا اسنیپ که در تمام مجموعه مورد تنفر هری بوده، در اواخر داستان، ناگهان به لطف نویسنده تقدیس شده، به رستگاری می‌رسد و به نمادی از عشق تبدیل می‌شود. حتی خود ولدمورت را در نظر بگیرید. در کتاب ششم، وقتی خواننده با گذشته‌ی این شخصیت تبهکار بیشتر آشنا می‌شود، ناگهان کودکی هراسان را می‌بیند که قابل ترحم است. همه‌ی این‌ها را گفتم که به این نکته برسم که رولینگ در شخصیت‌پردازی استاد است. در نتیجه احساسات خواننده‌ها نسبت به شخصیت‌ها را تحت کنترل دارد.

 

به نظرتان فیلم‌های هری پاتر چقدر به کتاب اصلی وفادار بوده است؟

– فیلم‌ها به رغم خوش‌ساختی و دقت در انتخاب بازیگرهای مناسب، هرگز به پای کتاب‌ها نمی‌رسند. یکی از جذابیت‌های مجموعه پرداختن به جزئیاتی است که تصور فضای داستان را شفاف‌تر می‌کند، حس هم‌ذات‌پنداری با شخصیت‌ها را ایجاد و تقویت می‌کند و باعث می‌شود خواننده کاملا خود را در دنیای داستان تصور کند. در حالی که فیلم‌ها به قدری خلاصه شده‌اند که بعضی‌هاشان سر و ته‌شان مشخص نیست. کسی که کتاب را نخوانده باشد از تماشای فیلم‌ها چندان لذت نمی‌برد.

 

از بحث هری پاتر که خارج شویم دوست دارم بدانم که این روزها مشغول چه فعالیتی هستید؟

– این روزها بیش‌تر مطالعه می‌کنم. شاید بدانید که به زودی دو کتاب به قلم جی. کی. رولینگ منتشر می‌شود. یکی «جنایات گریندل‌والد» که قسمت دوم از مجموعه جانوران شگفت‌انگیز است و دیگری کتاب بعدی از مجموعه‌ی کارآگاهی کورمورن استرایک. تصمیم دارم تا زمان انتشار این دو کتاب از فراغتم استفاده کنم و کتاب بخوانم.

 

نویسنده‌ی مورد علاقه شما؟

نویسنده‌ها جذابیت‌های آشکار و پنهان خاص خود را دارند که در آثارشان منعکس می‌شود. نویسنده‌ی خاصی را نمی‌توانم نام ببرم چون از خواندن آثار نویسندگان بسیاری لذت می‌برم.

 

از بین مترجمین ایرانی کار چه کسانی را می‌پسندید؟

– تعداد مترجمان ایرانی این روزها به قدری زیاد است که نمی‌توانم با شناخت مترجم کتابی را انتخاب کنم. در نتیجه برای اطمینان، پیش از خرید کتاب، چند پاراگراف از متن را بررسی می‌کنم.

 

مهم‌ترین ویژگی‌هایی که باید یک مترجم داشته باشد، از نظر شما چیست؟

– پیش از هر چیز علاقه به کار ترجمه ضروری است. علاوه بر آن، هر مترجمی باید روحیه‌ی یک محقق را داشته باشد. صبوری و پشتکار داشتن هم مهم است.

 

آیا کتابی بوده است که دوست داشته باشید آن را ترجمه کنید اما تابه حال فرصت و موقعیت‌اش پیش نیامده است؟

– نه، نبوده.

 

در بین آثاری که تا به امروز ترجمه کردید، کدام یک از آن‌ها برای‌تان چالش‌برانگیز بود و کدام یک از آن‌ها را بهترین کار خود می‌دانید؟

– مجموعه‌ی هری پاتر چالشی‌ترین اثری است که ترجمه کردم. اما درباره‌ی بهترین‌های کارهایم، من نمی‌توانم نظر بدهم.

 

آیا این امکان وجود دارد که در آینده، ویدا اسلامیه خود نویسندگی یک کتاب را تجربه کند؟

– در این دنیای عجیب هر چیزی ممکن است.

 

مرسی از شما خانم اسلامیه، ممنون بابت این گفت‌وگو، حرف پایانی شما؟

– از لطف و توجه شما سپاسگزارم.