ایرانیان در جشن‌های باستانی خدا را ستایش می‌کردند

ایرانیان در جشن‌های باستانی خدا را ستایش می‌کردند

در ادامه‌ی مطلبی که در شماره‌ی پیشین پیرامون جشن‌های ایرانی برای‌تان آوردیم در این شماره نیز به معرفی دیگر جشن‌های باستانی می‌پردازیم. بدیهی این نوشتار به طور مختصر به موضوع پرداخته و در آینده با نگاه عمیق‌تر و ویژه‌ای برخی جشن‌های مهم را در زمان مقارن با برگزاری‌شان برای‌تان شرح خواهیم داد.

 

جشن اَمردادگان

روز اَمرداد از ماه اَمرداد هفتمین روز از اَمرداد ماه باستانی، ۳ اَمرداد خورشیدی.

واژه‌ی اوستایی امرداد، امرتاته ( AMERTATA ) است که به معنی بی‌مرگی است و اگر الف آن را که پیشوند نفی است از قلم بیندازیم معنی آن عوض شده و فرشته‌ی بی‌مرگی و جاودانگی به دیو نیستی و مرگ تغییر شکل می‌دهد. زیرا همان‌طور که اَمرداد به معنی بی‌مرگی است مُرداد معنی مرگ می‌دهد. بنابراین شایسته است این کلمه را اَمُرداد بخوانیم و چون امرداد فرشته‌ی بی‌مرگی و جاودانگی می‌باشد، در عالم جسمانی نگهبانی نباتات و روییدنی‌ها با اوست. نیاکان ما در این روز به باغ‌ها و مزارع خرم و دلنشین می‌رفتند و پس از نیایش به درگاه اهورامزدا طی مراسمی این جشن را با شادی و سرور در هوای صاف و در دامن طبیعت برگزار می‌کردند.

 

جشن شهریورگان

شهریور روز از ماه شهریورچهارمین روز از شهریور ماه باستانی،۳۰ اَمُرداد خورشیدی.

واژه شهریور در اوستا خشتره وئیره (KHASHATRA VAIRYA) که در زبان پهلوی خشتور و در پارسی شهریور شده است. جز اول این کلمه یعنی خشتره به معنی قدرت و حکومت کشور است و کلمات شهر وشهریار از این واژه گرفته شده است. جز دوم به معنی آرزو شده است و بنابراین معنی ترکیبی آن حکومت آرزو شده یا کشور خواسته شده می‌باشد. این امشاسپند در عالم روحانی مظهر قدرت و نیرو است و در عالم جسمانی پاسبانی فلزات با اوست. مردمان آن روز این جشن را نیز مانند سایر جشن‌ها با سپاس و نیایش به درگاه اهورامزدا آغاز و با جشن و سرور به پایان می‌رسانند.

مهرگان عامه و مهرگان خاصه

مهرگان عامه: روز شانزدهم مهرماه بود.

مهرگان خاصه: روز بیست و یکم مهر ماه بود. جشن مهرگان بعد از اسلام هم بین مردم بسیار رایج بوده، حتی سلاطین غزنوی و سلجوقی هم آن را رعایت می‌کرده‌اند و در میان مردم به نام مهرجان معروف و معمول بوده است. تاریخ پیدایش این عید بعد از نوروز است. این جشن مربوط به فرشته‌ی مهر که در اوستا میترا به معنی نور خورشید و مهر و محبت و عهد و پیمان است نامیده می‌شود و روایت است که: فریدون شاه پیشدادی در این روز به رهبری کاوه‌ی آهنگر بر ضحاک ستمگر چیره شد و ضحاک را در کوه دماوند حبس کرد و فریدون تاج پادشاهی بر سر نهاد. (فرشتگان در جشن مهرگان به یاری فریدون آمدند و در آخرین روز جشن که روز رام است ضحاک در کوه دماوند به زندان افتاد).

جشن آبانگان

روز آبان دهمین روز از آبان ماه باستانی، ۴ آبان خورشیدی.

آبان به معنای آب و هنگام آب است و یکی از عناصر پاک کننده نزد ایرانیان قدیم بوده است. درباره‌ی پیدایش جشن آبانگان روایت است که در پی جنگ‌های طولانی بین ایران و توران، افراسیاب تورانی دستور داد تا کاریزها و نهرها را ویران کنند، پس از پایان جنگ پسر تهماسب که زو نام داشت دستور داد تا کاریزها و نهرها را لایروبی کنند و پس از لایروبی، آب در کاریزها روان گردید ایرانیان آمدن آب را جشن گرفتند. در روایت دیگری آمده است که پس از هشت سال خشکسالی در ماه آبان باران آغاز به باریدن کرد و از آن زمان جشن آبانگان پدید آمد. زرتشتیان در این روز همانند سایر جشن‌ها به آدریان‌ها می‌روند و پس از آن به کنار جوی‌ها و نهرها می‌روند و با خواندن اوستای آب زور (بخشی از اوستا) که توسط موبد خوانده می‌شود اهورامزدا را ستایش کرده و درخواست فراوانی آب و نگهداری آن را می‌کنند و پس از آن به شادی می‌پردازند.

جشن آذرگان

روز آذر نهمین روز از آذرماه باستانی، ۳ آذرماه خورشیدی.

آذر به چم (معنی) آتش است و یکی دیگر از چهار آخشیج (عنصر پاک کننده) نزد مردم بوده است. از آنجا که آتش بهترین و سریع‌ترین عنصر پاک کننده و گرمایی است از زمان‌های قدیم مورد احترام بوده است. مردم در جشن آذرگان مانند سایر جشن‌ها با لباس آراسته و تمیز به آدریان‌ها می‌روند و با خواندن آتش نیایش(بخشی از اوستا) اهورامزدا را سپاس گفته و پس از نیایش به شادی می‌پردازند.

جشن دیگان

دی یا دتوشو (DAATOSHU) به معنی دادار و آفریدگار است و در نامه‌های اوستایی اغلب به جای واژه اهورامزدا به کار رفته است. اگر به نامهای سی روز هر ماه توجه کنید، مشاهده می‌کنید که روزهای هشتم و پانزدهم و بیست و سوم هر ماه به نام دی نام‌گذاری شده که برای تمیز آن‌ها از یکدیگر هر یک به نام روز بعدش خوانده شده است و اورمزد که آنهم نام خداوند می‌باشد. «اورمزد، دی به آذر، دی به مهر، دی به دین»

بنابراین در ماه دی چهار روز به نام خدا نامیده و در ماه دی چهار بار جشن دیگان برگزار می‌شود.

* اورمزد و دی ماه: در نخستین روز دی ماه باستانی ۲۵ آذرماه خورشیدی

* دی به آذر و دی ماه: در هشتمین روز دی ماه باستانی ۲ دی ماه خورشیدی

* دی به مهر و دیماه: در پانزدهمین روز دی ماه باستانی ۹ دی ماه خورشیدی

* دی به دین و دی ماه: در بیست و سومین روز دی ماه باستانی ۱۷ دی ماه خورشیدی

در ایران باستان نخستین جشن دیگان در ماه دی یک روز اورمزد و دی ماه خرم روز نام داشته است و در این روز که شب پیش، بزرگ‌ترین شب سال بوده است. پادشاه و حاکم دیدار عمومی با مردم داشته است. اکنون مردم میوه‌هایی مانند انار و هندوانه و خربزه و سیب و به و انگور و آجیل و شیرنی و شربت تهیه می‌کنند و تا پاسی از شب اورمزد و دی ماه (شب چله) همه با شادی و خرمی شب را می‌گذرانند و گاهی با نیایش (گاه اُشَهن) شب را به سپیده تبدیل می‌کنند.

 

جشن بهمنجه

روز دوم بهمن ماه است و بنابر نوشته بعضی در این روز مردم مخصوصا شیر می‌خورده و یکدیگر را به غذاهایی که حبوبات داشته باشد مهمانی می‌کرده‌اند.

جشن سده 

شب دهم بهمن ماه است.ایجاد این جشن را به هوشنگ نسبت داده‌اند. برخی گفته‌اند که این تسمیه به مناسبت صد روز پیش از به دست آمدن محصول و ارتفاع غلات است. جشن سده از جشن‌های است که بعد اسلام هم تا زمان غزنوی‌ها و سلجوقیان معمول بوده است. وجه تسمیه‌ی این جشن به سده، به عقیده‌ی جمعی این است که وقت آن پنجاه روز و پنجاه شب به نوروز مانده است.

باد بره: در بیست ودوم بهمن ماه هر سال این جشن برگزار می‌شد.

اسفندگان و فروردگان

سپندارمزد پنجمین روز از اسفندماه باستانی، ۲۹ بهمن خورشیدی.

سپندارمزد نگهبان زمین است و از آنجا که زمین مانند زنان در زندگی انسان نقش باروری و باردهی دارد جشن اسفندگان برای گرامی داشت زنان نیکوکار برگزار می‌شود. زرتشتیان این روز را به نام روز زن و روز مادر جشن می‌گیرند. واژه‌ی سپندارمزد در اوستا سپنته آرمئی تی آمده است و به معنای فروتنی و بردباری می‌باشد.

فروردگان: این جشن در ۲۰ اسفند ماه هر سال برگزار می‌شد و مخصوص مردگان بود. چرا که ایرانیان اعتقاد داشتند که در ده روز آخر سال اموات از بهشت به زمین باز می‌گردند و لذا برای شادی آن‌ها جشن برپا می‌کردند.