به کودکان خود قدرت نه گفتن بدهید

به کودکان خود قدرت نه گفتن بدهید

تهیه و تنظیم: سمانه سنجابی؛ نویسنده و پژوهشگر حقوقی –  مدرس دانشگاه

زندگی در شرایط پر اضطراب شهری در کنار پیچیدگی‌‌های روابط انسان‌ها در زندگی مدرن امروزی نیازمند بهره‌مندی  و آگاهی از خدمات و قوانین حقوقی است تا در کنار کسب و کار و زندگی، بیمه‌گر سرمایه‌ی پرارزش شما و آرامش‌بخش زندگی باشد. از همین رو بر آن شدیم در این شماره از آسیب‌‌های پیش رو‌ی ارزشمندترین سرمایه‌ی جامعه و خانواده صحبت کنیم.

کودک، لطیف‌ترین گل انسانیت است، که اسلام نیز توجه ویژه‌ای به آن کرده است. از این رو، پدیده‌ی کودک‌آزاری، پدیده‌ای است شوم که عواطف انسان‌‌ها را جریحه‌دار می‌کند. امروزه یکی از تاسف‌بارترین اخبار جهان، که دل هر انسانی را می‌لرزاند، افزایش آمار کودک‌آزاری است. در ایران نیز عوامل متعددی دست به دست هم داده‌اند تا روز به روز شاهد افزایش کودک‌آزاری باشیم. خوب است بدانیم از منظر ماد‌‌ه‌ی ۱ کنوانسیون حقوق کود‌‌ک، کود‌‌ک به کلیه‌ی افراد‌‌ انسانی زیر ۱۸ سال اطلاق می‌شود‌‌. سازمان بهداشت جهانی در تعریف کودک‌آزاری آورده است: آسیب یا تهدید سلامت جسم و روان و یا سعادت و رفاه و بهزیستی کودک به دست والدین یا افراد دیگر که نسبت به او مسئول هستند.به عبارت دیگرهرگونه رفتار یانارسایی از طرف والدین یا هر کسی که سرپرستی کودک را به عهده دارد که منجر به مرگ کودک، آسیب‌های روحی، آزار‌های جنسی و یا استثمار کودک شود، کودک‌آزاری تلقی می‌شود. اگرچه کودک‌آزاری می‌تواند در محیط خانه یا خارج از آن اتفاق افتد اما اکثر مطالعات نشان می‌دهد حدود۷۰ درصد کودک‌آزاری‌‌ها در محیط خانواده صورت می‌گیرد. خشونت‌ها علیه کودکان به شیوه‌‌های مختلفی بروز پیدا می‌کند از جمله: وادار کردن کودکان به انجام کار‌های سخت و طاقت فرسا، ، تنبیه و آزار بدنی، سوءاستفاده و آزار جنسی و مواردی از این قبیل. . .

انواع کودک‌آزاری:

بدرفتاری با کودکان معمولا در چهار حوزه مورد بررسی قرار می‌گیرد:

۱- کودک‌آزاری جسمی: به طور کلی کودک‌آزاری جسمی‌ آسیبی است که مواردی چون ضربه زدن، داغ کردن، آسیب رساندن به سر، شکستگی، آسیب‌های درونی، زخمی‌کردن یا هر شیوه‌ی دیگر از آسیب جسمانی را شامل می‌شود. تحقیقاتی که در فاصله سال‌های ۹۰ تا ۹۲ انجام گرفته بیانگر این مطلب است که مرگ‌‌های ناشی از کودک‌آزاری جسمی‌۸۷ درصد در بین کودکان زیر پنج سال و ۶۵ درصد در بین کودکان زیر یک سال بوده است. کبودی و شکستگی استخوان از شایع‌ترین کودک‌آزاری‌‌هاست.

۲- کودک‌آزاری عاطفی:  در حالی که آزار جسمانی قابل رؤیت است، نوع دیگری از سوء استفاده از کودکان وجود دارد که زخمی‌عمیق و پایدار بر کودک می‌گذارد و آن کودک‌آزاری عاطفی است. بدرفتاری عاطفی، آسیبی اساسی و قابل توجه است که کارکرد‌های روانشناختی، رفتار و رشد کودک را به شدت تحت تاثیر قرار می‌دهد و طرد، محرومیت عاطفی، برخورد خشونت آمیز خانواده، انتقاد، تحقیر و انتظارات نامناسب از کودک، کودک‌آزاری عاطفی تلقی می‌شود.

آزار عاطفی عبارتست از: رفتار‌هایی که نسبت به کودک صورت می‌گیرد و منجر به ورود آسیب به سلامت و رشد جسمی‌ و روانی، روحی و اخلاقی یا اجتماعی او می‌گردد. این رفتار‌ها شامل: سرزنش، ترساندن، استهزاء کردن، انکار طفل، تحقیر، تهدید و فریاد‌های مکرر و زورگویی از رفتار‌های خصمانه و تبعیض آمیز کودک‌آزاری عاطفی را دربر می‌گیرد.

۳- کودک‌آزاری جنسی: کودک‌آزاری جنسی دامنه‌ی وسیعی را در بر می‌گیرد که مواردی مثل نمایش آلت تناسلی فرد بزرگ‌سال به کودک، مجبور کردن کردن کودک به نشان دادن آلت تناسلی خویش به فرد بزرگ‌سال، اغوا نمودن و یا اجبار کودک به وارد شدن در هرگونه رفتار جنسی غیر قانونی، استفاده و بهره کشی از کودک در فحشاء و دیگر رفتار‌های جنسی. هر چند به دلایل اخلاقی و حیثیتی به دست آوردن آمار قابل اتکایی در زمینه‌ی شیوع کودک‌آزاری جنسی میسر نیست ولیکن برآورد سازمان بهداشت جهانی نشان می‌دهد که ۲۰ درصد از زنان و ۵ تا ۱۰ درصد مردان در کودکی مورد آزار جنسی قرار می‌گیرند. آثار مخرب و بسیار شدید این نوع از کودک‌آزاری از یک سو و از سوی دیگر امتناع کودکان آزار دیده از افشای چنین وقایعی که اقدام به موقع برای درمان و رفع مخاطرات بعدی را غیر ممکن می‌کند بر عمق خطر این نوع کودک‌آزاری می‌افزاید. بسیار اتفاق افتاده است کودکانی که مورد تجاوز قرار گرفته اند در بزرگ‌سالی به منظور انتقام، اقدام به تجاوز به اطفال کرده‌اند.

۴- کودک‌آزاری مبتنی بر غفلت و بی مبالاتی : بی‌توجهی و کوتاهی در فراهم نمودن لوازم رشد کودک در کلیه‌ی حوزه‌‌های سلامتی (بهداشت)، آموزش رشد عاطفی، تغذیه، مسکن و شرایط زندگی امن در حیطه‌ی منابعی که در اختیار والدین قرار دارد و منجر به بروز آسیب به سلامتی یا رشد جسمی، روحی، روانی، اخلاقی یا اجتماعی کودک می‌گردد و همچنین قصور در نگهداری و مواظبت کامل و حمایت از کودکان در برابر آسیب‌‌ها تا جایی که امکان پذیر است، کودک‌آزاری مبتنی بر غفلت و بی‌مبالاتی محسوب می‌شود. مطابق تحقیقات انجام شده، غفلت و بی‌توجهی به کودکان ۵۷ درصد در بزهکاری نوجوانان، ۵۸ درصد در جرایم علیه اموال و ۴۹ درصد در جرایم خشونت بار نقش داشته است.

علائم کودکی که مورد آزار قرار گرفته است :

  • بدخلقی و گوشه‌گیری/ پرخاشگری
  • اضطراب
  • کودک کمتر بازی می‌کند یا اکنون کمتر می‌خندد
  • اشکال در خوابیدن
  • ناخن جویدن، انگشت مکیدن
  • افت تحصیلی
  • کابوس شبانه
  • رفتار‌های غیرعادی
  • ترس از لمس
  • خشم بی دلیل نسبت به والدین
  • ترس‌‌هایی که تاکنون نبوده است

گاهی هم نشانه‌‌های زیر (البته نشانه‌‌های زیر کمتر دیده می‌شود چون معمولا آسیب جنسی در کودکان به صورت لمس بیشتر اتفاق می‌افتد):

  • ادرار همراه با خون
  • کبودی و تورم ناحیه تناسلی
  • تغییر رنگ در لباس زیر
  • اشکال در نشستن روی صندلی

برای جلوگیری  از آزار و اذیت و سوء استفاده از کودکم چه کنم؟

 

كودكان در  ۳ سالگی  درمرحله‌‌ی “انكارند” یعنی امر پذیر نیستند، به آن‌هادستور ندهید؛

در۶‌ سالگی”سركش”اند، باید با آن‌ها مدارا كرد؛

در ۷سالگی”پرتوقع‌”اند، دراین مراحل با درك این شرایط با آنان برخورد مناسب  کنید.

به بچه‌‌‌ها یاد دهید به غریبه‌‌ها بگویند خانم و آقا، نگویند عمو و خاله!

عمو و خاله گفتن موجب ایجاد زمينه‌ی اعتماد در کودکان می‌شود و می‌تواند به راحتی کودک را فریب دهد.

مهارت نه گفتن

برخی از والدین به فرزندان خود می‌آموزند که همیشه حق با بزرگ‌تر‌هاست. این امر غلط است؛ نه گفتن را به کودک خود بیاموزید زیرا در غیر این‌صورت کودک خود را در معرض آسیب افراد بیمارگونه قرار خواهید داد.

رازدار نبودن

به کودکان خود بیاموزید که هر رابطه‌ای که وی با دیگران دارد، نباید از دید پدر و مادر وی پنهان بماند زیرا افراد سوء استفاده گر به کودکان می‌گویند که این رازی است بین من و تو که در این صورت کودک دچار آسیب می‌شود.

آرامش خود را حفظ کنید

زندگی همیشه با مشکلات همراه است، سعی کنیم خشم خود را کنترل کنیم و برای مشکلات چاره‌جویی نماییم. بسیاری از کودک‌آزاری‌‌ها در شرایطی انجام میگیرد که والدین قادر به کنترل خشم خود نیستند. کنترل خشم آموختنی است و می‌توانیم با تمرین بر خشم خود غلبه کنیم.

مجازات “کودک‌آزاری جنسی” در قوانین ایران چیست؟

صریح ترین قانونی که در تقابل با پدیده‌ی کودک‌آزاری به تصویب رسیده، قانون حمایت از کودکان و نوجوانان  است، که در برگیرنده‌ی کودکان زیر ۱۸ سال نیز می‌باشد. البته در قوانین دیگری نیز به صورت جسته و گریخته و به مناسبت‌‌هایی به مسائل کودک‌آزاری پرداخته شده و در صدد حمایت از کودک بر آمده است

به عنوان مثال ماده‌ی ۲ قانون حمایت از کودکان مقرر می‌دارد: هر نوع اذیت و آزار کودکان و نوجوانان که موجب شود به آنان صدمه جسمانی یا روانی و اخلاقی وارد شود و سلامت جسم یا روان آنان را به مخاطره اندازد، ممنوع است .

د‌‌ر ماد‌‌ه‌‌ی ۴ تاكید‌‌ شد‌‌ه: هر گونه‌ صد‌‌مه‌ و اذیت‌ و آزار و شكنجه‌ جسمی ‌و روحی‌ كود‌‌كان‌ و ناد‌‌ید‌‌ه‌ گرفتن‌ عمد‌‌ی‌ سلامت‌ و بهد‌‌اشت‌ روانی‌ و جسمی‌و ممانعت‌ از تحصیل‌ آنان‌ ممنوع‌ و مرتكب‌ به‌ سه‌ ماه‌ و یك‌ روز تا ۶ماه‌ حبس یا تا ۱۰میلیون‌ (۱۰۰۰۰۰۰۰) ریال‌ جزای‌ نقد‌‌ی‌ محكوم‌ می‌گرد‌‌د‌‌.

یكی از مواد‌‌ مهم این قانون ماد‌‌ه‌‌ی ۵ است كه به جنبه‌ی عمومی‌ جرم اشاره د‌‌اشته وتاكید‌‌ د‌‌ارد‌‌ كود‌‌ك‌ آزاری‌ از جرائم‌ عمومی‌ بود‌‌ه‌ و احتیاج‌ به‌ شكایت‌ شاكی‌ خصوصی‌ ند‌‌ارد‌‌.

د‌‌ر ماد‌‌ه‌‌ی ۶این قانون آمد‌‌ه است  كه كلیه‌ی‌ افراد‌‌ و مؤ‌سسات‌ و مراكزی‌ كه‌ به‌ نحوی‌ مسئولیت‌ نگهد‌‌اری‌ و سرپرستی‌ كود‌‌كان‌ را بر عهد‌‌ه‌ د‌‌ارند‌‌، مكلفند‌‌ به‌ محض‌ مشاهد‌‌ه‌‌ی موارد‌‌ كود‌‌ك‌ آزاری‌ مراتب‌ را جهت‌ پیگرد‌‌ قانونی‌ مرتكب‌ و اتخاذ تصمیمی‌مقتضی‌ به‌ مقامات‌ صالح‌ قضایی‌ اعلام‌ نمایند‌‌. تخلف‌ از این‌ تكلیف‌ موجب‌ حبس‌ تا ۶ماه‌ یا جزای‌ نقد‌‌ی‌ تا پنج‌ میلیون‌ (۵۰۰۰۰۰۰) ریال‌ خواهد‌‌ بود‌‌.

همچنین د‌‌ر ماد‌‌ه‌‌ی ۸ این قانون تصریح شد‌‌ه: اگر جرایم‌ موضوع‌ این‌ قانون‌ مشمول‌ عناوین‌ د‌‌یگر قانونی‌ شود‌‌ یا د‌‌ر قوانین‌ د‌‌یگر حد‌‌ یا مجازات‌ سنگین‌تری‌ برای‌ آن‌ها مقرر شد‌‌ه‌ باشد‌‌، حسب‌ مورد‌‌، حد‌‌ شرعی‌ یا مجازات‌ اشد‌‌ اعمال‌ خواهد‌‌ شد‌‌. البته قضات با استناد‌‌ به ماد‌‌ه ۶۴۰ قانون مجازات اسلامی‌(د‌‌ر فصل هجد‌‌هم تحت عنوان جرایم ضد‌‌ عفت و اخلاق عمومی‌) به طور کلی و عام مقرر شد‌‌ه است د‌‌ر رابطه با كود‌‌ك آزاری رای صاد‌‌ر می‌كنند‌‌، به موجب این قانون: «هرکس نوشته یا طرح‌، گراور، نقاشی‌، تصاویر، مطبوعات‌، اعلانات‌، علایم‌، فیلم‌، نوار، سینما و یا به طور کلی هر چیز که عفت و اخلاق عمومی‌را جریحه‌د‌‌ار کند‌‌، برای تجارت و توزیع‌. . . » نگه د‌‌ارد‌‌ و «به حبس از سه ماه تا یک سال و جزای نقد‌‌ی از یک میلیون و پانصد‌‌ هزار ریال تا ۶میلیون ریال و تا ۷۴ ضربه شلاق یا به یک یا د‌‌و مجازات مذکورمحکوم خواهد‌‌ شد». البته د‌‌ر‌این ماد‌‌ه‌ی قانونی‌، هیچ اشاره و تاکید‌‌ خاصی نسبت به کود‌‌کان د‌‌ر جهت حمایت بیشتر از آن‌ها، به عمل نیامد‌‌ه است و به نظر می‌رسد‌‌ که قانونگذار کیفری‌ باید‌‌ با توجه به آسیب‌پذیری بیشتر اطفال‌، طفل بود‌‌ن را از علل مشد‌‌د‌‌ه جرم قرار د‌‌هد‌‌ و به جرم‌انگاری خاص برای اطفال د‌‌ر‌این زمینه‌‌ها اقد‌‌ام کند‌‌.