نقطه پایان ناباروری!

نقطه پایان ناباروری!

فاطمه شعبانی

روزگاری نه چندان دور زن و شوهرهای جوانی که به خانه‌ی بخت می‌رفتند اغلب قریب به‌اتفاق به سرسال نرسیده عضو جدیدی به خانواده‌‌ی دونفره‌شان اضافه می‌شد؛ اگر خدای نکرده یکی دو سال می‌گذشت و این عضو جدید آمدنش را به تاخیر می‌انداخت بزرگ‌ترهای خانواده دست‌پاچه شده و دست به دامن دعانویس و چله‌شکن و قابله‌ی محلی می‌شدند و انواع و اقسام جوشانده‌ها و داروها را به خورد زن جوان می‌دادند.

وای به روزی که ‌این بی‌فرزندی به ۶-۷ سال می‌رسید آن موقع بود که مهر«نازا» برپیشانی زن جوان‌ بخت‌برگشته می‌خورد و خانواده‌ی پسر به دنبال همسر دیگری برای پسرشان می‌گشتند تا پسرشان بی‌تخم و ترکه نماند و اجاقش را روشن کند. ناگفته نماند که پیش می‌آمد این همسر جدید هم فرزندی نمی‌آورد!! واجاق کوری و نازایی کابوس شب و روز یک طایفه می‌شد. خوشبختانه ‌این روزها لفظ نازایی به «ناباروری» تغییر کرده و این موضوع جا افتاده که در این پروسه‌ی بچه‌دارشدن یا نشدن به همان مقدار که زن شریک است مرد هم دخیل است. موسسه‌ی رویان، سال‌هاست که چشم امید خانواده‌هایی است که بعد از قطع امید از دوا و درمان‌های خانگی و درمان پزشکان دیگر به‌این مرکز مراجعه می‌کنند تا روزنه‌امیدی برای‌شان باز شود.

دامن‌های سبز

سرتاسر دیواری که منتهی به ساختمان اصلی موسسه رویان می‌شود پر از عکس نوزادانی است که با آمدنشان دنیا را برای اهل زمین قابل تحمل‌تر می‌کنند. از پلاک خودروهایی که در کوچه‌ی رویان پارک شده‌اند می‌توان تشخیص داد که تعداد زیادی از مراجعه کنندگان از اقصا نقاط کشور آمده‌اند. خیلی‌ها قبل از رسیدن به در ورودی اندکی مکث می‌کنند و با اشتیاقی وصف نشدنی عکس بچه‌ها را به هم نشان می‌دهند و با لبخندی حسرت‌آمیز در دل آرزو می‌کنند که در آینده‌ی نزدیک یکی از این فرشته‌های کوچولو در آغوش‌شان باشد. انتظار براي پدر و مادر شدن ودرآغوش کشیدن فرزند وجه مشترك همه‌ی کسانی است كه بعد از سال‌ها دوا و درمان آمده‌اند تا آخرين شانس براي فرزند‌دار شدن را امتحان كنند. در سالن انتظار و حياط سرسبز موسسه‌ی رویان همه نوع آدمي را مي‌توان پيدا كرد که ‌اغلب با پوشه‌هایی دردست با هزار امید روی صندلی‌های انتظار نشسته‌اند. از زنان و مردان ميان‌سالي با موهای به جوگندمی‌گراییده به ‌امید عصایی برای روزگار پیری به ‌این‌جا مراجعه کرده‌اند تا زوج‌های جواني كه بيشتر از چند سال از ازدواج‌شان نگذشته‌است و طعم مادر و پدرشدن را نچشیده‌اند. مرد ویلچری که با پرونده‌ای درروی پا، دستان همسرش را با محبت می‌فشارد و روحانی جوانی که با همسرزیبایش عاشقانه پچ پچ می‌کند، تا خانم ۳۰-۴۰ ساله‌ای با لباس کردی که با دیدن ما صورتش را با روسری می‌پوشاند، همگی به‌امید سبز شدن دامن‌شان به ‌اینجا مراجعه کرده‌اند.

 مخفی از خانواده‌ها

چهره‌ها را با دقت نگاه می‌کنیم. یکی از پرسنل دوربین ما را که می‌بیند جلو می‌آید و می‌گوید: «لطفا عکس نگیرید! ممنوع است.» قول می‌دهیم که عکس نمی‌گیریم اما دلیل کارشان را می‌پرسیم. یکی از مراجعه‌کنندگان که خود را سبزیان معرفی می‌کند می‌گوید: «خانواده‌ی بسیاری از کسانی که برای درمان ناباروری به رویان مراجعه می‌کنند از این قضیه مطلع نیستند. اغلب هم خانواده‌های پسر این را نوعی انگ می‌دانند که عروس بر پسرشان می‌زند. از قدیم ناباروری را نازایی می‌نامیدند و به زن مرتبط می‌کردند. برای همین اغلب این زوج‌ها دل‌شان نمی‌خواهد خانواده‌هایشان از این قضیه مطلع شوند.» بلندگوهاي سالن مدام اسم و شماره‌ی تعدادي از بيماران را اعلام مي‌كند و در اين فاصله تعدادي از صندلي‌ها خالي و تعدادی پر مي‌شود. كلينيك‌هاي تخصصي زنان و مردان كه به ترتيب در نوبت‌هاي صبح و بعد از ظهر بيماران را پذيرش مي‌كنند، كلينيك مشاور‌ه‌ی ناباروري، آزمايشگاه، اتاق‌هاي عمل، سونوگرافي، مركز تصويربرداري تخصصي ناباروري، كلينيك تخصصي مشاوره ژنتيك و واحدهاي مددكاري و روان‌شناسي يك لحظه ‌از حضور مراجعه كنندگان خالي نمي‌شوند. ايستگاه پرستاري يكي از جاهایی است كه در آن مي‌توان عکس نوزادان و کودکانی را مشاهده کرد كه بعد از سال‌ها انتظار با کمک موسسه‌ی رویان قدم به جهان گذاشته‌اند و پدر و مادر به عنوان یادبود عکس‌شان را به موسسه تقدیم کرده‌اند. این عکس‌ها نور امیدی برای زوج‌هایی است که با هزار امید به ‌این مرکز آمده‌اند.

 

کم خرج تر از خارج

دکتر «احمد وثوق» معاون درمان و خدمات تخصصی پژوهشکده‌ی رویان را در ساختمان اصلی و اتاق مدیریت ملاقات می‌کنیم. وثوق که ‌از دوستان قدیمی ‌دکترکاظمی‌آشتیانی (موسس رویان) است برایمان از دلایل شکل‌گیری رویان می‌گوید: «قبل از تشکیل موسسه‌ی رویان زوج‌های نابارور برای درمان به خارج از کشور می‌رفتند. مشکلات هزینه‌ی بالا، فرهنگ متفاوت، عدم رعایت مسائل شرعی … گریبان‌گیر زوج‌های نابارور بود ضمن اینکه نتیجه‌ی درمان ناباروری منجر به تولد از هر ۱۰ نفر یک فرزند بود. در چنین شرایطی به همت دکتر آشتیانی و دوستان، موسسه‌ی رویان تاسیس شد و با سرعت خوبی هم نتیجه داد. اولین تولد سال ۱۳۷۲ به روش معمولی و اولین فرزند به دنبال انجماد جنین در سال ۱۳۷۴ به دنیا آمد. روز خاصی بود که همه‌ی ما نتیجه‌ی درمان را به صورت یک فرزند سالم می‌دیدیم. اسم نوزاد را هم به ‌اسم کوچه‌ای که ساختمان رویان در آن واقع شده بود «سیمین» گذاشتند که تا مدت‌ها با موسسه در ارتباط بود. ما دوست داریم با خانواده‌ی نوزادانی که بعداز درمان ناباروری متولد می‌شوند ارتباط داشته و جویای احوال‌شان باشیم متاسفانه گاهی والدین تمایل ندارند چون اکثر خانواده‌ی زوج‌ها نمی‌دانند که‌این‌ها از این طریق بچه‌دار شده‌اند.» وثوق ادامه می‌دهد: «امروزه همه‌ی روش‌های ناباروری در کشور ما انجام می‌شود و ما توانایی داریم که به تعداد زیادی زوج‌های نابارور خدمات ارائه دهیم. نتیجه‌ی ناباروری درمرکز ما کاملا قابل مقایسه با مراکز خوب دنیا و هزینه‌هایش قابل تحمل است. الحمدالله نه تنها کشور ما بی‌نیاز شده‌است بلکه پذیرای زوج‌های خارجی هم هستیم. طوری که ما مراجعه کنندگانی از کشورهای اروپا و آمریکا داریم.»

 چه زوج‌هایی نابارورند؟

دکتر وثوق در تعریف زوجین نابارور می‌گوید: «زوج نابارور به زوجینی اطلاق می‌شود که در سن باروری، یک‌سال تلاش و تصمیم به بچه‌دار شدن داشته باشند و بچه‌دار نشوند. البته مواردی است که زوج‌ها خودشان می‌توانند حدس بزنند که ناباروری دارند مثلا خانم یا آقا قبل از ازدواج دچار بیماری شده‌است. این‌ها نیاز نیست که یک‌سال صبر کنند. بر اساس علت ناباروری، روش درمان ناباروری متفاوت است؛ مثلا ممکن است با یک درمان سرپایی مشکل حل بشود، گاهی صرفا با یک توصیه‌ی بهداشتی و آموزش مشکل فرزنددار شدن حل شده‌است. مواردی است که مشکلات جدی نیست ورود ما هم ساده ‌است و این امکان دارد که بعد از ۲-۳ ماه مشکلاتشان حل شود. اماگاهی مشکل پیچیده ‌است و نیاز به درمان‌های خاص دارد و وقتی مشکل برطرف گردد باروری حل می‌شود، مهم این است که زوج‌ها به ما اعتماد داشته باشند و اصرار نداشته باشند آخرین مرحله را همان اول امتحان کنند. ابتدا باید علل ناباروری مشخص شود تا بهترین درمان انجام بشود و نتیجه بگیرند. تجربه ۳۰ ساله‌ی ما نشان داده، بوده‌اند زوج‌هایی که بدون هیچ مشکل اساسی بعد از سال‌ها هنوز نتیجه نگرفته‌اند و در عوض زوجینی که با کوچک‌ترین شانس در اولین تجربه صاحب فرزند شده‌اند. نتیجه‌ی ‌اصلی را خدا رقم می‌زند و ما تنها یک وسیله هستیم.» دکتر وثوق در پاسخ این پرسش که چرا چند قولو زایی در زوج‌هایی که درمان ناباروری کرده‌اند زیاد است می‌گوید: «اغلب اوقات برای بالا بردن شانس باروری بیشتر از چند جنین را به رحم مادر منتقل می‌کنند که گاهی اوقات منجر به چند قولوزایی می‌شود.»

 

جمعیت جوان و عادت‌های بد

دکتر وثوق با رد این موضوع که در سال‌های اخیر تعداد زوج‌های نابارور افزایش پیدا کرده‌است، می‌گوید: «جمعیت ایران در کمتر از ۴۰ سال ۴۵ میلیون نفر افزایش و در حال حاضر جمعیت کشور جمعیت جوان و در سن ازدواج و باروری است. به طور میانگین ۱۵درصد زوجین دچار ناباروری هستند، البته تغذیه‌ی نامناسب، آلودگی محیطی، عادت‌های بد زندگی و اجتماعی، بالارفتن سن ازدواج و سن درخواست فرزند را نمی‌توانیم نادیده بگیریم. مشکل ناباروری تنها مربوط به خانم‌ها نیست بلکه ۵۰ -۵۰ است. برای نتیجه‌گیری بهتر زوجین حتما باید با هم بیایند تا مشکلات‌شان بهتر و زودتر شناسایی و حل شود.» وثوق ادامه می‌دهد: «مرکز ما چون مرکز ارجاع است و به نوعی معتبرترین مرکز درمان ناباروری است زوج‌ها و بیماران شهرستانی که ‌ازجاهای دیگر نتیجه نگرفته‌اند به ما مراجعه می‌کنند. ما در سطح منطقه و آسیا و به روایتی به جز اسپانیا پربیمارترین مرکز دنیا هستیم.» از هزینه‌ی درمان می‌پرسیم، وثوق پاسخ می‌دهد: «اساسا درمان ناباروری در همه‌ی دنیا گران است اما هزینه‌ها در این مرکز نه ‌ارزان بلکه قابل تحمل است. هزینه گاهی از ۲ ویزیتِ کمتر از ۵۰ هزار تومان شروع تا مداخلات گران تمام می‌شود. خوشبختانه در سال‌های اخیر قسمتی از هزینه‌ی داروها تحت پوشش بیمه قرار گرفته‌است. هزینه‌ی درمان ناباروری به طور میانگین از ۴ میلیون تا کمتر از ۶ میلیون متغیر است.» طبق بررسی‌هایی که در سطح جهان شده نشان می‌دهد جنین‌های آزمایشگاهی از ای کیو‌ی بالاتری برخوردار بوده و باهوش‌ترند.
پذيرش بيمار و سير انجام كار
تعيين وقت براي بيماران به صورت حضوري و تلفني امكان‌پذير است. اين تعيين وقت شامل وقت ويزيت خانم و وقت ويزيت آقا و انجام آزمايش اسپرموگرام آقا است.
پس از مراجعه بيماران در وقت تعيين شده، در واحد كامپيوتر تشكيل پرونده‌ی خانم انجام و به بخش پذيرش ارجاع و از آنجا به مطب شماره‌ی يك راهنمايي مي‌شود. در مطب شماره‌ی يك پس از گرفتن تاريخچه‌ی كامل از بيمار و مشاهده مدارك و آزمايش‌هاي قبلي، معاينات اوليه توسط پزشك عمومي يا ماما انجام مي‌گيرد. سپس بيمار به مطب شماره‌ی ۲ ارجاع مي‌شود. در مطب شماره‌ی ۲پزشك متخصص زنان و زايمان با بررسي مجدد پرونده و آزمايش‌ها در صورت نياز بيمار به ‌اقدامات تشخيص تكميلي نظير عكس رنگي رحم، لاپاراسكوپي، سونوگرافي داپلر و… بيمار را ارجاع و در نهايت روش درمان را به بيمار پيشنهاد مي‌كند.
به موازات معاينات خانم،‌ آزمايش اسپرموگرام آقا نيز معمولا همان روز و قبل از ظهر و ويزيت آقا توسط پزشك متخصص نيز بعداز ظهر انجام و پس از ويزيت آقا مشخص مي‌شود كه به‌اقدامات تشخيصي تكميلي مانند تكرار آزمايش اسپرم، نمونه‌برداري از بيضه و بررسي كروموزومي و يا انجام اقدامات درماني نظير عمل واريكوسل قبل از شروع درمان ناباروري نياز است يا خير.
در صورتي كه به ‌اقدامات بيشتري نياز نباشد و درصورت مشخص شدن روش درماني خانم، مراجعه‌ی بعدي آقا پس از تجويز دارو براي خانم و در روز عمل جهت گرفتن نمونه‌ی ‌اسپرم خواهد بود.
روش‌هاي درماني پيشنهادي ممكن است يكي از روش‌هاي تحريك تخمك‌گذاري، IUI يا تلقيح اسپرم داخل رحم، IVF يا لقاح خارج رحم، ميكرواينجكشن يا تزريق اسپرم به سيتوپلاسم تخمك در محيط آزمايشگاه باشد.
احتمال موفقيت روش IUI ، حدود ۲۵ درصد، روش IVF حدود ۳۵ درصد و روش ميكرواينجكشن در حدود ۴۰ درصد است. هزينه‌هاي انجام هر كدام از روش‌هاي فوق با توجه به ‌آزمايش‌هاي تشخيصي جنبي، تعداد سونوگرافي لازم، داروهاي لازم جهت تحريك تخمك گذاري بسيار متفاوت است كه بيمار مي‌تواند در اين خصوص پس از مشخص شدن روش درماني اطلاعات لازم را دريافت كند.
قصه‌ی تاسیس رویان!

سال ۱۳۶۵ به دنبال برگزاری اولین کنگره‌ی بین المللی ناباروری در ایران فکر تاسیس مرکز ناباروری برای جهاد دانشگاهی دانشگاه علوم پزشکی ایران مطرح می‌شود. همزمان با این کنگره انگیزه‌ی تاسیس موسسه‌ی ناباروری به وجود می‌آید. مرحوم دکتر« سعید کاظمی‌آشتیانی» آن زمان معاون پژوهشی جهاد دانشگاهی این دانشگاه بودند و اجرای این کنگره را بر عهده داشتند. دکتر کاظمی ‌با توجه به جایگاه حقوقی‌شان مسئول پیگیری این موضوع می‌شوند. بعد از آن این قضیه شکل یک پروژه‌ی تحقیقاتی را به خود می‌گیرد و دکتر آشتیانی تیمی ‌را برای راه‌اندازی آن دورهم جمع می‌کند. بخش تامین فضا، آماده‌سازی و تهیه‌ی تجهیزات از قدم‌های اول کار بوده‌است که دکترآشتیانی با رایزنی‌هایی که با افراد خیر می‌کنند هرطور شده پول و امکانات را جور می‌کنند. با تعامل بنیاد مستضعفان و جانبازان و نهاد رهبری ساختمان زعفرانیه بازسازی و فضای مرکز ناباروری راه‌اندازی می‌شود. با همت و تلاش بی‌وقفه‌ی سال ۱۳۶۸ با حضور دکتر ملک زاده- وزیر وقت بهداشت- مرکز ناباروری زعفرانیه افتتاح می‌شود. پژوهشکده‌ی رویان به عنوان یک مرکز جراحی محدود با هدف ارائه خدمات درمانی به زوج‌های نابارور و پژوهش و آموزش در زمینه‌ی علوم باروری و ناباروری در ۸ خرداد ۱۳۷۰ تأسیس می‌شود. در حال حاضر این پژوهشگاه شامل چند مرکز و پژوهشکده‌ی کوچک‌تر می‌شود که در حوزه‌های مختلف تمرکز کرده‌اند، از جمله مرکز پژوهش‌های باروری و ناباروری، پژوهشکده‌ی سلول‌های بنیادی همچنین شعبه‌ی دیگر این پژوهشگاه نیز، با نام «پژوهشکده زیست‌فناوری رویان» در اصفهان تشکیل شده که به خاطر فعالیت‌هایش در زمینه‌ی موجودات زنده شناخته ‌شده‌است.

کارجمعی

دکتر عبدالحسین شاهوردی معاون آموزشی و پژوهشی پژوهشگاه رویان که ‌از روز اول تشکیل موسسه‌ی رویان با دکتر کاظمی‌آشتیانی همکاری داشته‌است تعریف می‌کند: «دکتر کاظمی‌آشتیانی سعی می‌کرد این نکته را بین همکارها جا بیندازد که خداوند لطف کرده‌است و این بیمارها به سراغمان آمده‌اند و بیماران و مراجعه کنندگان ولی نعمت ما هستند. باید برای شکر نعمت هم شده رفتار خوبی با آن‌ها داشته باشیم. همچنین معتقد بود در موفقیت یک کار، همه‌ی مجموعه موثر هستند حتی نگهبان، به همین دلیل برای آن‌ها هم حرمت ایجاد می‌کرد و اعتماد به نفس می‌داد و این مسئله باعث می‌شد که ‌آن‌ها خودشان را مسوول و در موفقیت مجموعه شریک بدانند. پشتکار دکتر کاظمی ‌مثال زدنی بود. همیشه می‌گفت: چهار وعده نمازم را سرکار می‌خوانم اگر صبح هم موسسه باز بود برای نماز صبح هم می‌آمدم. بیش از ۲ شیفت سرکار بود. پا به پای همکارها کار می‌کرد گاهی که همکارها خسته می‌شدند می‌گفت در موقع کار یک قله را برای خودتان معین کنید. هر قله را که فتح کردید قله‌ی دیگری را در نظر داشته باشید و برای آن تلاش کنید. سعی کنید آب راکد نشوید. »دکتر شاهوردی از خاطرات خوشی که با دکتر کاظمی‌داشته‌ است یاد می‌کند: «خاطره‌ی خوش جشن تولد هزارمین نوزاد رویان را هیچ وقت فراموش نمی‌کنم. خانواده‌هایی که با نامه‌ی دادگاه به موسسه‌ی رویان آمده بودند و بعد در این موسسه بچه‌دار شده بودند، وقتی جشن تولد گرفتیم این بچه‌ها دور هم جمع شده بودند خوش‌ترین ایام زندگی ما بود. روزهای خوش کارکردن با مدیر وارسته‌ای که به شدت به کار جمعی اعتقاد داشت و شعارش این بود: ۱۰۰۰ نفر یک قدم پیش بهتر از اینکه یک نفر ۱۰۰ قدم پیش.»