وسایل نقلیه؛ ضامن حفظ جان مردم یا رسانه‌ی انتقال فرهنگ؟!

وسایل نقلیه؛ ضامن حفظ جان مردم یا رسانه‌ی انتقال فرهنگ؟!

حامد فیروزی

مدت‌ها پیش خبری به دستمان رسید که در آن  سرهنگ جهانی، معاون اجتماعی پلیس راهور ناجا در گفت‌وگو با رسانه‌ها اعلام کرده‌بود : از این به بعد، نصب هرگونه علایم، برچسب و نوشته از جمله استیکر، شعر و جملات فلسفی روی بدنه خودرو، جریمه ۳۰ هزار تومانی دارد. گاهی این برچسب‌ها و نوشته‌های روی خودرو، باعث می‌شود رانندگان خودرو‌های عبوری برای خواندن آن چند ثانیه‌ای محو جمله و دچار حواس‌پرتی شوند و این حواس‌پرتی، احتمال بروز تصادف را افزایش می‌دهد.

همین خبر کافی بود تا هم برخی رانندگان عشق پشت‌نویسی خودرو و هم برخی چهره‌ها مثل رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی اعتراض کنند. غلامعلی حدادعادل در گفت‌وگو با فارس گفت: ماشین‌نوشته‌ها نمودار بخشی از فرهنگ عامه و ادبیات مردمی‌است. بسیاری از این نوشته‌ها حاوی پیام‌های اخلاقی و دینی است. من نزدیک به چهل سال است که ماشین‌نوشته‌ها را می‌خوانم و گردآوری می‌کنم و سیر تحول معنایی و مفهومی‌ماشین نوشته‌ها را مثبت می‌دانم. بسیاری از راننده‌ها و صاحبان خودروها، از خودروی خود به عنوان یک رسانه استفاده می‌کنند و آنچه را دوست دارند به جامعه منتقل می‌کنند.

حال برای روشن شدن این موضوع یک مصاحبه اختصاصی با یکی از افسران پلیس راهنمایی و رانندگی ترتیب داده‌ایم و همچنین با یک استاد زبان و ادبیات فارسی!

در ارتباط با این موضوع به سراغ جناب آقای دکتر شاد‌روی‌منش استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خورازمی‌رفتیم تا صحبتی با او داشته باشیم !

سوال ۱: زبان به عنوان یکی از معیار‌های انتقال فرهنگ از چه راه‌هایی می‌تواند آن‌ را منتقل کند؟

– زبان فارسی راه‌هایی بسیاری برای انتقال فرهنگ دارد. یکی از آن‌ها رسانه‌ها هستند که آن‌را منتقل می‌سازند. یعنی رسانه‌‌های دیداری ، شنیداری و …. می‌تواند عامل انتقال دهنده‌ی فرهنگ و افکار و عقاید مردمان یک جامعه باشد. همچنین در سال‌های اخیر رسانه‌های جدیدتری نیز در حال توسعه و جایگزینی هستند همانند اینترنت. وجوه عامیانه‌تری هم هست مانند شهرنویسی‌ها ، پشت‌نویسی ماشین‌ها و …

سوال دوم: آیا به نظر شما شهرنویسی‌ها می‌تواند عامل تاثیرگذاری در انتقال فرهنگ باشد. به عبارت یگر آیا از آن به عنوان یک ابزار استاندارد و موثر بر ایجاد و تثبیت مثلا یک رفتار مثبت در جامه می‌توان استفاده کرد؟

– حتما همین‌گونه است. در این زمینه پژوهش‌های روان‌شناسی و جامعه‌شناسی بسیاری صورت گرفته است. یعنی از نظر جامعه‌شناسی این پرسش مطرح شده است که این پیام‌ها (شهرنویسی‌ها و ماشین‌نویسی‌ها) حاوی انتقال چه معانی‌ای هستند و این معانی با مسائل موجود در جامعه چه ارتباطی دارد.

البته در این زمینه -یعنی منظورم به ماشین نویسی‌هاست- قشر خاصی هستند که دست به چنین اقداماتی می‌زنند مانند راننده‌های حرفه‌ای. شاید ماشین‌های شخصی که این کار انجام می‌دهند از ۱۰ درصد فراتر نرود.

گاه افراد از این وسیله برای بیان افکار و اعتقادات خود بهره می‌برند و گاهی هم از مضامین اجتماعی و در بیشتر مواقع از بیانات مذهبی استفاده می‌کنند. هرچند بسیاری از این نوشته‌ها از نظر علم ادبیات ارزش ساختاری و محتوایی و نیز تکنیکی ندارد ولی به هر حال در بحث ادبیات عامه بستری  را ایجاد کرده که از آن می‌توان به استخراج بسیاری از عناصری پرداخت که در حوزه‌ی پژوهش محققین ادبیات مردمی قرار می‌گیرد.

سوال سوم: حال باتوجه به صحبت‌های معاون اجتماعی ناجا و واکنش‌های افراد مختلف از جمله رئیس فرهنگستان شعر و ادب فارسی به نظر شما این کار (ممنوع کردن پشت نویسی‌ها) لطمه‌ای به بدنه‌ی پژوهش در این حوزه‌ی مطالعاتی می‌زند. منظورم این‌است که آیا این راه به عنوان یکی از رسانه‌های با‌ اهمیت در تحقیقات ادبیات عامه به شمار می‌رود؟

چون من اطلاعات آماری دقیقی ندارم نمی‌توانم اطلاعات و نظر دقیقی بدهم. از آنجا که این ماشین‌نوشته‌ها بعضا حاوی مفاهیم و جملات زیبایی هستند و خب بالاخره آنقدر از نظر محققین این حوزه در خور اهمیت بوده‌اند که به عنوان یکی از موارد مورد مطالعه هدف تحیق قرار گرفته‌اند ولی از طرف دیگر از دید پلیس راهور این ماشین‌نوشته‌ها می‌تواند عامل و بروز یک فاجعه انسانی همانند تصادفات رانندگی شود.

یکی از بدی‌های حذف این موضوع این است که ما از این ماشین‌نوشته‌ها که دربردارنده‌ی جملات و نصایح مفیدی هستند محروم خواهیم شد و در واقع شاید یک وسیله‌ی ارتباط جمعی بسیار عامیانه را از دست می‌دهیم ولی از طرف دیگر از منظر یک پلیس راهنمایی و رانندگی که نگاه کنیم بیشتر از هر چیزی امنیت رانندگی و نیز جان انسان‌ها مهم است و اگر واقعا این مورد بر اساس تجزیه‌ و تحلیل‌های پلیس راهنمایی و رانندگی یکی از عوامل تصادفات است قطعا باید به حذف آن اقدام کرد چراکه انتقال فرهنگ هرچقدر هم که مهم باشد باید در نظر داشت که در همین فرهنگ چیزی بالاتر از ایجاد امنیت برای آدم‌ها و حفظ جان انسانی وجود ندارد.

سرهنگ نصرت‌الله پورخواجه که سال‌ها از افسران اداره‌ی راهنمایی و رانندگی استان فارس بوده است در حوزه‌ی دلایل این تصمیم از سوی پلیس راهور به سوالات ما چنین پاسخ دادند:

سوال ۱) شما در جایگاه یک افسر پلیس که سال‌ها با دقت در رعایت قانون از سوی رانندگان به عنوان یک ناظر و محافظ مشغول خدمت‌رسانی بوده‌اید آیا با حرف آقای حداد موافقید بدین معنا که نگاه کارشناسانه‌ی شما استفاده از وسیله‌ی نقلیه به عنوان یک رسانه در راستای انتقال فرهنگ را مهم‌تر می‌داند یا برقراری امنیت در رانندگی؟

– این موضوع هر چقدر هم که عامل انتقال دهنده‌ی فرهنگ باشد ولی به دلیل خطراتی از جمله افزایش تصادفات رانندگی که دارد ارزش به خطر افتادن جان و مال آدمی‌را ندارد.

سوال ۲) آیا اعمال این قانون درباره‌ی ماشین‌های سواری و ماشین‌های بزرگ باهم فرق دارد و این محدودیت قرارست برای همه‌ی انواع ماشین اعمال شود؟

– خیر فرقی میان ماشین‌های سواری و ماشین‌های بزرگ وجود ندارد، چون این اقدام باعث حواس پرتی و عدم تمرکز به جلو‌ی راننده‌ی مطالعه کننده می‌شود. در این زمنیه پلیس راهور، اعمال قانون را در نظر گرفته است و آن را بر مسائلدیگر ارجح می‌داند.

سوال ۳) آیا پلیس راهور آماری از تصادفات و صدمات جانی ناشی از این موضوع دارد؟

در آمار تصادفات با توجه به کارشناسی‌های صورت گرفته و بررسی‌های انجام شده عدم توجه به جلو که می‌تواند عاملش حواس پرتی باشد بین ۴۰ تا ۵۰ درصد بوده است. البته ممکن است دلیل این حواس پرتی‌ها چیز دیگری باشد ولی به هرروی این عامل به عنوان یکی از موارد موثر در تصادفات شهری و جاده‌ای معرفی شده‌ است.

سوال ۴) به نظر شما این اقدام پلیس راهور درباره‌ی ماشین‌نوشته‌ها صحیح است یا خیر؟

صد در صد این اقدام پلیس راهور که اعمال قانون ماشین نوشته‌ها می‌باشد موثر و صحیح است.

با توجه به میزان تصادفات رانندگی ناشی از این مقوله و خطرات جانی‌ای در پی دارد این اقدام پلیس راهور یک عمل مثبت در جهت کاهش ریسک‌های تصادفات بوده و بهتر است متولیان فرهنگ از رسانه‌های دیگری در جهت ساخت، آموزش، اشاعه و تثبیت و انتقال مسائل فرهنگی بهره ببرند. البته تا به امروز مشاهدات نشان می‌دهد که تا کنون در جهت اعمال این قانون هنوز اقدامی جدی انجام نشده ‌است.

غلامعلی حدادعادل: من نزدیک به چهل سال است که ماشین‌نوشته‌ها را می‌خوانم و گردآوری می‌کنم و سیر تحول معنایی و مفهومی‌ماشین نوشته‌ها را مثبت می‌دانم. بسیاری از راننده‌ها و صاحبان خودروها، از خودروی خود به عنوان یک رسانه استفاده می‌کنند و آنچه را دوست دارند به جامعه منتقل می‌کنند

یکی از بدی‌های حذف این موضوع این است که ما یک وسیله‌ی ارتباط جمعی بسیار عامیانه را از دست می‌دهیم ولی از طرف دیگر از منظر یک پلیس راهنمایی و رانندگی که نگاه کنیم بیشتر از هر چیزی امنیت رانندگی و نیز جان انسان‌ها مهم است و اگر واقعا این مورد بر اساس تجزیه‌ و تحلیل‌های پلیس راهنمایی و رانندگی یکی از عوامل تصادفات است قطعا باید به حذف آن اقدام کرد