از پیش‌پرده‌خوانی تا جایزه‌ی بین‌المللی هوگوی نقره‌ای

هدیه رحمت‌نژاد

عزت الله انتظامی؛ بازیگر پیشکسوت سینما و تئاتر، صبح روز ۲۶ مرداد ماه در بیمارستان “باهنر تهران” درگذشت.  عزت‌الله انتظامی‌معروف به “آقای بازیگر” که طی چند سال اخیر خانه‌نشین شده بود در خرداد ماه امسال ۹۴ سالگی را پشت سرگذاشت. او خالق نقش‌های ماندگاری در سینمای ایران بوده است.
عزت‌الله انتظامی‌۳۱ خرداد سال ۱۳۰۳ در محلهی سنگلج تهران متولد شد. او برای ادامه‌ی تحصیل به مدرسه شبانه‌ی تئاتر و سینما در‌هانوفر آلمان رفت و در سال ۱۳۳۷ به ایران بازگشت. همچنین در سال ۱۳۵۱ از دانشکده‌ی هنرهای زیبای تهران فارغ‌التحصیل شد. انتظامی‌فعالیت هنری خود را با پیش پرده‌خوانی در تماشاخانه‌های لاله‌زار شروع کرد و پس از یک سال به تماشاخانه‌های هنر و فرهنگ تهران رفت. در سال ۱۳۲۰ نخستین نمایش حرفه‌ای خود را با عنوان اولتیماتوم نوشته‌ی پرویز خطیبی به کارگردانی اصغر تفکری در تئاتر پاریس خیابان لاله‌زار اجرا کرد و تا سال ۱۳۲۶ توانست در بیش از ۱۰ نمایش نقش‌پردازی کند. بازی در فیلم واریته بهاری به کارگردانی پرویز خطیبی نخستین تجربه‌ی سینمایی اوست.
انتظامی‌در سال ۱۳۴۸ با فیلم گاو ساخته‌ی داریوش مهرجویی وارد عرصه‌ی حرفه‌ای سینما شد. وی در نقش مش حسن در این اثر سینمایی به کارگردانی مهرجویی به ایفای نقش پرداخت.  دایره‌ی مینا، پستچی،‌هامون، بانو، حاجی واشنگتن، اجاره نشین‌ها، گراند سینما، گاو، ستارخان، صادق کرده، خانه خلوت، ناصرالدین شاه اکتور سینما، روز فرشته، روسری آبی، مینای شهر خاموش، ستاره می‌شود، دیوانه از قفس پرید، خانه‌ای روی آب و راه آبی ابریشم از جمله آثاری هستند که آقای بازیگر در آنها به ایفای نقش پرداخته است.
عزت‌الله انتظامی‌اولین بازیگر ایرانی بود که موفق به دریافت جایزه از فستیوال بین‌المللی شد. وی برای بازی در فیلم گاو جایزه‌ی هوگو‌ی نقره‌ای بهترین بازیگر نقش اول مرد را از جشنواره‌ی بین‌المللی فیلم شیکاگو دریافت کرد.  افتخارات عزت الله انتظامی‌در جشنواره‌ی فجر نیز بدین شرح است:
نامزد سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد جشنواره‌ی فیلم فجر ۱۳۸۴ برای فیلم “ستاره می‌شود”
نامزد سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد جشنواره‌ی فیلم فجر ۱۳۸۳ برای فیلم “جایی برای زندگی”
برنده‌ی سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مکمل مرد بخش بین‌الملل جشنواره‌ی فیلم فجر ۱۳۸۲ برای فیلم “گاوخونی”
برنده‌ی سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مکمل مرد جشنواره‌ی فیلم فجر ۱۳۸۰ برای فیلم “خانه‌ای روی آب”
نامزد تندیس زرین بهترین بازیگر نقش اول مرد جشن خانه‌ی سینما ۱۳۷۷ برای فیلم “حاجی واشنگتن”
برنده‌ی سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد جشنواره‌ی فیلم فجر ۱۳۷۲ برای فیلم “روز فرشته”
لوح تقدیر بهترین بازیگر نقش اول مرد جشنواره‌ی فیلم فجر ۱۳۷۰ برای فیلم “خانه خلوت” و “ناصرالدین شاه آکتور سینما”
نامزد سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مکمل مرد جشنواره‌ی فیلم فجر ۱۳۸۶ برای فیلم “هامون”
برنده‌ی سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد جشنواره‌ی فیلم فجر ۱۳۶۷ برای فیلم “گراند سینما”
نامزد سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد جشنواره‌ی فیلم فجر ۱۳۶۵ برای فیلم “اجاره‌نشین‌ها”

بهزاد فراهانی: عزت اله مرد خاصی بود
بهزاد فراهانی عضو هیات مدیره‌ی خانه تئاتر در خصوص درگذشت استاد عزت الله انتظامی‌گفت: بعضی از شخصیت‌های هنری هستند که بسیار زمان می‌برد که مشابه آنها پیدا شود. اشخاصی چون شجریان، مشایخی، فنی زاده و… جز این دسته از افراد هستند. عزت‌الله انتظامی ‌هم از این دسته افراد است. او هنرمندی صاحب سبک و خاص بود. او یک هنرمند ملی بود که مردم زمانه‌ی خود را خوب می‌شناخت. او در قلب تهران زندگی کرده بود و درد و رنج مردم را با پوست و جان خود درک می‌کرد.
وی ادامه داد: در ۱۸ سالی که او رئیس هیات مدیره‌ی خانه‌ی تئاتر بود، من چیزهای بسیاری از او آموختم و متاسفم دیگر در میان ما نیست.
امیدوارم هنرمندان دیگر عمر طولانی داشته باشند تا همه‌ی ما بتوانیم بیشتر از وجودشان استفاده کنیم.

شهرام کرمی؛ مدیرکل هنرهای نمایشی نیز در پیامی ‌به شرح زیر از دست دادن آقای بازیگر را تسلیت گفت :
با تسلیت آغاز می‌کنم و از فقدان مردی خبر می‌دهم که هنرهای نمایشی ایران زمین مدیون اوست.
چه آن زمان که نوجوانی خود را وقف پیش‌پرده‌خوانی‌های لاله‌زار می‌کند چه آن زمان که با آغاز تئاتر نوین، از لاله‌زار به سعدی کوچ می‌کند و چه هنگام شکل‌گیری جریان تله‌تئاتر در تلویزیون ایران که از ابتدا یگانه‌ترین یار آن می‌شود؛ یا حتی دیرگاهی که از شکوه صحنه‌ها کمی‌دور می‌شود و از دیگرسو به‌ عنوان عزت سینمای ایران گردن به جلال می‌افرازد، عشق به تئاتر، صحنه و هرآن‌چه در آن حوالی بر او گذشته و می‌گذرد، هرگز از لوح وجودش حتی ذره‌ای کم‌رنگ نمی‌شود. باری هنر نمایش گوهر شب‌افروزی را از دست داده که تاریخ تئاتر نوین با نام او گره خورده است و چه کس می‌تواند انکار کند مسیر شکوفایی، به اوج رسیدن و در اوج ماندن او طی هفت دهه، یگانه بوده و هیچ کم نداشته است؛ اما چه می‌شود کرد که بازماندگان را همواره ضایعه‌ی فقدان مسافر دردناک‌تر است تا شخص مسافر. تردیدی نیست نه تنها تئاتر بلکه حیطه‌ی وسیع هرآنچه ذیل هنرهای دراماتیک و نمایشی جایگاه می‌یابد، با کوچ عزت‌الله انتظامی‌خلاء عظیمی‌ را می‌چشد و لمس می‌کند خصوصا در عرصه‌ی بازیگری که جراحتش را دشوار التیامی ‌و مرحمی ‌یافت می‌شود.
این خلاء دردناک را از عمق وجود به خانواده‌ی هنرمند عزت‌الله انتظامی‌و همزمان به‌ خانواده‌ی بزرگ هنرهای نمایشی ایران تسلیت می‌گوییم.”

مرضیه برومند دبیری هفدهمین جشنواره‌ی بین‌المللی نمایش عروسکی تهران مبارک، درگذشت عزت الله انتظامی‌ را تسلیت گفت.
در پی درگذشت آقای بازیگر، مرضیه برومند که دبیری هفدهمین جشنواره بین‌المللی نمایش عروسکی تهران مبارک را بر عهده دارد، در یادداشتی درگذشت این هنرمند را تسلیت گفت و از روح بلند او کسب اجازه کرد تا جشنواره‌ی نمایش عروسکی برگزار شود و روال عادی خود را طی کند.
«سال ١٣٤٨ که در رشته هنرهای نمایشی، دانشکده‌ی هنرهای زیبا قبول شدم، تصورش را هم نمی‌کردم که با یکی از اسطوره‌های تئاتر آن دوران هم‌‌دانشکده شوم و او را از نزدیک ببینم.
آن زمان من هجده ساله بودم و آقای انتظامی‌چهل و شش هفت ساله. گاه‌گداری ایشان را در بوفه یا حیاط دانشکده می‌دیدم ولی جرات نمی‌کردم نزدیکشان شوم چرا که ایشان از نظر من آن وقت‌ها یک آدم جا افتاده و جدی بود و امکان نداشت به من امکان هم‌کلام شدن بدهد اما خیلی زودتر از آنچه فکر می‌کردم، به این اسطوره دست‌نیافتنی نزدیک شدم و ارتباط دوستانه بین‌مان برقرار شد چرا که ایشان شخصیت شوخ و طنازی داشت و از درون جوان بود و حتی در کهنسالی شوخ‌طبعی و نشاط جوانانه‌اش را از دست نداد.
و امروز در آستانه‌ی برگزاری هفدهمین جشنواره‌ی نمایش عروسکی که دبیرش هستم، تجربه‌ی تلخ دوره‌ی شانزدهم و درگذشت داوود رشیدی عزیزم در میانه‌ی برگزاری جشنواره برایم تکرار شد.
حالا می‌خواهم همان‌گونه که از روح بلند داوود رشیدی عزیزم برای ادامه‌ی برگزاری جشنواره‌ی گذشته اجازه گرفتم، از روان پاک استاد عزت‌الله انتظامی ‌نیز کسب اجازه کنم تا جشنواره روند عادی‌اش را در خدمت به تئاتر و مردم طی کند.
خانواده‌ی نمایشگران عروسکی درگذشت استاد انتظامی ‌را به همه‌ی مردم ایران تسلیت می‌گوید.

مراسم ترحیم استاد عزت الله انتظامی ‌با حضور هنرمندان و برخی مقامات کشوری در مسجد جامع شهرک غرب تهران برگزار شد . در این مراسم ابتدا اصغر همت ضمن تشکر و خیر مقدم به حضار، پیام انجمن تالاسمی‌کشور را به مناسبت درگذشت سفیر این انجمن، عزت الله انتظامی‌قرائت کرد و در ادامه از علی نصیریان دعوت کرد چند کلامی‌پیرامون شخصیت هنری استاد انتظامی‌صحبت کنند.
علی نصیریان ابتدا ضمن گلایه از حضور کم‌رنگ همکاران هنرمند خود در این مراسم، سابقه‌ی بازیگری انتظامی‌را به چند دوره تقسیم و هر دوره را تشریح کرد.
در ادامه سالار عقیلی به دعوت اصغر همت چند بیتی را در رثای استاد از دست رفته اجرا کرد و سپس اصغر همت از ایرج راد، یار دیرینه استاد برای ایراد سخن دعوت به عمل‌ آورد.
ایرج راد پس از بیان اینکه هنوز باور ندارد استاد از بین ما رفته، در خصوص شخصیت ایشان سخنانی را ایراد کرد.
در ادامه احمد مسجد جامعی، عضو شورای شهر تهران در خصوص نیکوکاری‌ها و فعالیت‌های استاد در امور خیریه سخنرانی کرد و مجددا سالار عقیلی به اجرای قطعات آوازی در سوگ استاد انتظامی ‌پرداخت.
سخنان حجت الاسلام یاری پایان بخش این مراسم بود.
از جمله هنرمندان حاضر در این مراسم می‌توان به بهزاد فراهانی، غلامحسین امیرخوانی، انوشیروان روحانی، جمشید آریا، جمال اجلالی، ابوالحسن داوودی، بهزاد خداویسی و همینطور علی اکبر صالحی، رئیس سازمان انرژی اتمی، محمدرضا عارف نماینده مردم تهران و بهرام قاسمی، سخنگوی وزارت امور خارجه اشاره کرد.